وجه خود ، و توهّم كرده در آن ، و تعمّد نكرده است در كذب ، و قائل است به آنچه شنيده ، و عمل مىكند و روايت مىنمايد آن را ، و مىگويد : استماع كردم از رسول خدا ؛ پس اگر بدانند اهل اسلام آنكه حديث او وهم است ، قبول نمىكنند از او ، و اگر بداند خودش آنكه آن وهم است ، مىاندازد آن را . سيم : مردى كه بشنود از حضرت رسول ص چيزى را كه امر كرد به او ، بعد ، نهى كرد از او ، و او عالم به نهى ثانى نيست ، يا شنيد كه حضرت نهى فرمود از چيزى و بعد ، امر فرمود ، و او نمىداند امر ثانى را ، پس حفظ كرد منسوخ را ، و حفظ نكرد ناسخ آن را ، و اگر مىدانست كه منسوخ است حفظ نمىكرد آن را ، و اگر اهل اسلام مىدانستند كه منسوخ است ، مىانداختند آن را . چهارم : مردى است كه كذب نمىبندد بر حضرت رسول ص ، و مبغض كذب است از خوف حقّ تعالى و تعظيم حضرت رسول ، و نيز نسيان نمىكند بلكه حفظ مىكند آنچه را شنيده بر وجه خود ، و زياد و كم نمىكند ، و مىداند ناسخ را از منسوخ ، پس عمل مىكند به ناسخ ، و ترك مىكند منسوخ را ؛ پس به درستى كه امر حضرت رسول ص مثل « قرآن » ، ناسخ و منسوخ و خاصّ و عامّ و محكم و متشابه است ، و حقّ - عزّ و جلّ - مىفرمايد : ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا « 47 » » . پس معرفت حقايق سنن و احاديث حضرت رسول ص ، لازم است مفتى را ؛ و آن ممكن نيست مگر آنكه راويان حديث ، اهل عصمت عليهم السّلام باشند ، و مفتى ، تميز دهد حديث صحيح و موثّق و حسن را از غير آنها ، و صاحب درايت و فهم باشد در معانى احاديث ، نه صاحب روايت و بس ، كه : الدّراية خير من الرّواية » « 48 » .

--> ( 47 ) - . . . آنچه را كه پيامبر خدا به شما داد ، بگيريد و از آنچه شما را نهى فرمود ، بازايستيد . . . : سورهء 59 آيهء 7 ( 48 ) - فراست ايمانى ، بهتر از روايت است : به دليل حديث معروف اتّقوا فراسة المؤمن فانّه ينظر بنور اللّه ؛ يعنى از بينش اهل ايمان برحذر باشيد چرا كه او به نور خداى مىنگرد ، قطعا چنين است ؛ زيرا كه از رواياتى كه در -