« هشام بن سالم » « 4 » و « قيس بن الماصر » « 5 » تعيين فرموده بودند كه بسبب مهارت در علم كلام و آداب مناظره ، دفع نمايند ابحاث « 6 » اهل كلام را كه مخالف طريقهء اماميّه‌اند ؛ و مراد از علم كلام ، علمى است كه بحث مىشود در آن از اصول دين ، به طريق برهان و دليل ؛ و در هر عصر ، چند نفر يا يك نفر به اين صفت ، از براى دفع ابحاث مخالفين دين لازم است ، و زياده بر آنكه دفع شود ابحاث مخالفين ، و گمراهان به راه راست مستقيم شوند ، جدال و مناظره ، حرام و مذموم است . و از اين حديث ، معلوم مىشود كه مناظره با چه كس لازم است ؛ در كتاب « كافى » از حضرت ابى عبد اللّه ص منقول است « 7 » كه : « وارد شد بر حضرت ، مردى از اهل « شام » ، و عرض كرد : من مردى هستم صاحب علم كلام و فقه و فرائض ، آمده‌ام از براى مناظره با اصحاب تو . پس آن حضرت فرمودند : كلام تو از كلام حضرت رسول اللّه ص است يا از جانب توست ؟ عرض كرد : از كلام رسول اللّه ص

--> - او با زيد بن علىّ ( ع ) و همچنين با خوارج مشهور است . و مكالمات او با « ابو حنيفه » معروف مىباشد . وفات او بعد از وفات حضرت امام صادق [ ع ] اتّفاق افتاده است » : « تحفة الاحباب » : 341 - 344 ( 4 ) - هشام بن سالم جواليقى كوفى : « از اصحاب حضرت امام جعفر صادق و امام موسى كاظم عليهما السّلام است . و او كسى است كه بعد از وفات امام صادق و وقوع اختلاف در امر امامت ، پنهان از ديدهء مأموران حكومت وقت ، اهل رشد و صلاح از اصحاب امام صادق را به خدمت حضرت موسى بن جعفر عليهما السّلام دلالت مىكرد » : « تحفة الاحباب » : 408 - 409 ( به اختصار ) ( 5 ) - « قيس بن ماصر » : « از متكلّمين اصحاب حضرت صادق ( ع ) است . و از روايت مشهوره در « كافى » و « ارشاد » كه متضمّن است مناظرهء آن مرد شامى را با اصحاب حضرت صادق ( ع ) معلوم مىشود كه او در علم كلام بهتر بوده از « هشام بن سالم » و « حمران » و « مؤمن طاق » . و علم كلام را از حضرت علىّ بن الحسين عليهما السّلام آموخته بود . و در آن روايت است كه حضرت صادق ( ع ) به او فرمود : انت و الاحول قفّازان حاذقان ؛ ( يعنى تو و « مؤمن طاق » در علم كلام ، دو فرد چابك و حاذقيد ) » : « تحفة الاحباب » : 287 ( 6 ) - بحث‌ها ( 7 ) - « الكافى » 1 : كتاب الحجّة : باب الاضطرار الى الحجّة : حديث 4