شده‌اند ، كمال احتياط را در وعظ فرموده‌اند ؛ چنان‌كه وارد است كه : عجوزه‌اى طفلش را خدمت حضرت رسول اللّه ص آورد و عرض كرد كه : « خرماى بسيار مىخورد ، و او را اذيّت مىرساند ، به نفس كامل و نفس مؤثّر خود ، او را منع فرماييد از خوردن خرما ! » . آن حضرت فرمودند : « من خود ، امروز خرما خورده‌ام ، او را فردا بياور ! » . جايى كه نفس كامل حضرت ختمىپناه ص چنين باشد ، نفوس امّت معلوم است چگونه خواهد بود . امّا منظور آن حضرت ، تعليم كردن به امّت است طريقهء وعظ را . بعد مىفرمايد كه : حقّ تعالى فرموده : لَبِئْسَ الْمَوْلى وَ لَبِئْسَ الْعَشِيرُ « 35 » ؛ يعنى منظور حقّ تعالى از آيه ، واعظ غير متّعظ و سامعين اوست كه به سوء سيرت و كدورت سريرت گرفتارند ، و تعيير « 36 » مىفرمايد ايشان را . بعد مىفرمايد : اگر مستمع ، محفوظ باشد به نور تأييد و حسن توفيق الهى ، و تطهير كرده باشد قلب خود را از چركنى شكّ و شرك ، پس مفارقت نخواهد كرد معرفت و تقوى را ، و مىشنود كلام را از اصلى كه واعظ از آن نقل مىكند ، و وامىگذارد قائل را - هر قسم باشد - ؛ چنان‌كه وارد است كه : « انظروا الى ما قال ، و لا تنظروا الى من قال » « 37 » . اگر جواهرشناس ، جوهرى را به دست مفلسى بيند ، قدر جوهر در نزد او كم نگردد ، و اخذ مىكند او را - هر قسم باشد - ؛ حكماء گفته‌اند : بگيريد حكمت را از دهان مجانين . و فرق ديگر فى ما بين واعظ متّعظ با حقيقت و واعظ غير متّعظ بىمعنى ، آن است كه معلومات طايفهء ثانيه ،

--> ( 35 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 111 و 112 رجوع شود . ( 36 ) - سرزنش ( 37 ) - به گفته بنگريد نه به گوينده : « فرج المهموم » : 220 ( انظر . . . لا تنظر . . . )