خوف عقوبت است ، و مورث مىشود رحمت و هدايت را ، كه : هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ « 36 » . و سبب خوف ، علم است ، كه : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ « 37 » ، و نظر كردن در آيات وارده در شدّت عذاب و حساب ، و اهوال موت و قبر و برزخ و قيامت و جنّت و نار ، و اخبارى كه از اهل عصمت عليهم السّلام در اين باب وارد است ؛ زيرا كه نفس ، امّارهء به سوء است ، و مايل به فتنه و شرّ است ، و از معصيت بازنماند مگر به تخويف و ترهيب شديد عظيم ؛ و تدبير در امر او آن است كه بكوبند آن را به سوط « 38 » تخويف ، به تفكّر و قول و فعل ؛ چنان‌كه از يكى از اهل عبادت و صلاح ، منقول است كه وقتى كه دعوت مىكرد نفس او را بر معصيت ، مىرفت در مكان حارّى در برابر آفتاب ، و مىانداخت خود را بر ريگهاى تفته - بعد از كندن جامه - ، و مىغلتيد در آنها ، و مىگفت : اى نفس ! بچش حرارت آفتاب را ، و بدان كه آتش جهنّم شديدتر است از اين ! اى مردار در شب ! اى بطّال در روز ! از بطالت اوقات شرم بادت از حقّ تعالى . و اقلّ درجات خوف ، آن است كه باعث شود ترك ذنوب و اعراض از دنيا را . پس علامت خوف ، هرب و فرار است از معاصى ؛ و اگر باعث نگردد اين اثر را ، آن را خوف نگويند بلكه حديث نفس و خاطر نفسانى است ، و وزنى ندارد مثل گريه كردن زنان . و خوف ، هرگاه به كمال رسد ، باعث مىشود زهد را در دنيا . پس خوف ، رعده « 39 » و اضطرابى است كه حادث مىشود در

--> - « بحار الانوار » 21 : 211 ، 77 : 135 ، 78 : 453 ، « مستدرك الوسائل » 11 : حديث 12823 - 7 و 12840 - 24 ( 36 ) - . . . ( اين فرمانها ) براى كسانى كه از خدا ترسانند ( فرمان ) هدايت و رحمت است . . . : سورهء 7 آيهء 154 ( 37 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 11 و منهج حاضر ، صفحهء 16 رجوع شود . ( 38 ) - تازيانه ( 39 ) - لرزش