عمل آيند ؛ پس نوم برادر موت است ، و تيقّظ برادر حشر . و ديگر آنكه در حالت نوم ، تمام اعمال و اخلاق و عقايد از نيك و بد از براى مؤمن صاحب صفا به صور ملايمه يا مولمه كه مناسب با آنها باشد در لوح نفس جلوه‌گر مىشود ، همچنين در موت و برزخ ، تمام اعمال و اخلاق و عقايد بصور مناسبه مجسّم مىشود ؛ چنان‌كه وارد است كه در بدايت خلقت عالم ، رؤيا به جهت افراد انسان در منام نبود ، در عصر يكى از انبياء هر قدر دعوت مىكرد امّت خود را به دين الهى و ابشار « 17 » و انذار « 18 » مىنمود بر ثواب و عقاب اخروى تصديق نمىنمودند ، پس از خداوند هدايت امّت خود را مسئلت نمود ، حضرت قادر حكيم ، فتح باب رؤيا را در منام بر ايشان نمود ، پس از مشاهدهء صور مناميّه ، تصديق بر يوم قيام و حشر و نشر و برزخ نمودند و ايمان آوردند . پس نوم برادر موت است ، و علامات در منام نيز دليل بر علامات موت است . و نيز حالت يقظه و بيدارى دنيا را نوم گويند ، و حالت موت را بيدارى و انتباه نامند ؛ كما قال رسول اللّه : النّاس نيام اذا ماتوا انتبهوا : مردم در خواب ناز دنيا مشغول‌اند وقتى كه بميرند متنبّه مىشوند . و چنان‌كه حقّ تعالى قيامت را يوم فرموده ، دنيا در مقابل آن چون ليل است ؛ و چنان‌كه در ليل بسبب ظلمت آن ، موجودات عالم ، محسوس و مدرك نمىشوند حتّى آنكه زر قلب ، طعنه به زر كامل العيار مىزند كه من چون تو صاحب عيار و رواجم ! و زر نقد به لسان حال مىگويد : خداوندا صبح را آشكار كن تا كاذب رسوا گردد ، و در هنگام طلوع صبح ، همهء موجودات بصور خود ظاهر مىشوند و قلب از نقد مميّز مىشود ، همچنين در ليل دنيا كه دار ظلمت است حقايق انسانيّه از سعيد و شقىّ و سعادت و شقاوت و اعمال و اخلاق و عقايد نيك و بد ، و انبياء

--> ( 17 ) - بشارت دادن ( 18 ) - ترسانيدن