قوله عليه السّلام : و الرّجاء فرع اليقين : يعنى مادامىكه يقين در نفس و قلب حاصل نشود ، رجاء پيدا نمىشود . و يقين را سه مرتبه است : علم اليقين و عين اليقين و حقّ اليقين ؛ مثال آنها : چنان كه شخص دخانى « 46 » بيند كه از عقب ديوار برمىآيد ، به واسطهء آثار دخان يقين مىكند بر وجود آتش عقب ديوار ؛ اين علم يقينى است بر وجود آتش ، امّا آتش را نديده است . و هرگاه جدار « 47 » برداشته شد و آتش را مشاهده كرد آن عين اليقين است به وجود آتش . و هرگاه نزديك آتش رفت و در آتش داخل شد چون آهن تفته در آتش ، آن حقّ اليقين است به وجود آتش . پس ، علم اليقين مشاهده آثار آتش است و عين اليقين مشاهدهء افعال آتش است و حقّ اليقين مشاهدهء صفات و ذات آتش است فعلىهذا حقّ جلّ و علا مىفرمايد : سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ « 48 » ؛ يعنى مىنمائيم آيات خود را به عباد در عالم آفاق كه عالم شهادت است و در عالم انفس كه عالم غيب ملكوتست تا آنكه ظاهر شود عباد را آنكه صاحب اين آيات كثيرهء آفاقيّه و انفسيّه حقّ است و بطلان و شبهه را در او راهى نيست . امّا آيات آفاقيّه ؛ كما قال اللّه تعالى : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 49 » . بدان كه خداوند عزّ اسمه در اين آيه مباركه ذكر فرموده ده آيت

--> ( 46 ) - دود ( 47 ) - ديوار ( 48 ) - زودا كه دلائل و آيات خود را چه در كرانه‌هاى جهان و چه در ميان جانهاى خود ايشان به ايشان نشان دهيم تا ايشان را آشكار شود كه خدا ( و آيات او ) حقّ است . . : سورهء 41 آيهء 53 ( 49 ) - همانا كه در آفرينش آسمانها و زمين و تفاوت شب و روز و كشتيهائى كه بر سطح دريا ( در رفت و -