و فرمودند : الخوف فرع العلم ؛ زيرا كه مادام كه علم يقينى بر عقوبات و وعيد الهى حاصل نشود خوف و بيم در نفس پيدا نيايد ، و هرگاه حاصل شد علم قطعى بر آنكه ارتكاب ذنوب دليل بر جرأت نفس است بر تمرّد خداوند ، و تمرّد از حكم سلطان عادل شديد الانتقام ، باعث غضب اوست و غضب باعث انتقام و عقوبت است ، خوف در نفس پيدا مىشود . و در مراتب ديگر نفس و قلب كه علم يقينى حاصل آمد كه قصور در اخلاق باعث نقصان ابدى نفس است از درجهء كمال ، و قصور در عبوديّت باعث نقصان در درجات جنّت است . و قصور در ارادت و عزم باعث عدم حصول مراد است ، و قصور همّت در خدمت محبوب ، باعث عدم رضاى اوست ، و قصور در شوق ، باعث عدم سلوك به سوى محبوب است ، و بازماندن از اوست ، و قصور در لذّت انس ، باعث حرمان است از فيوضات انس محبوب ، و قصور در مشاهدهء عظمت پروردگار باعث قصور در معرفت اوست . پس از حصول اين علوم يقينى ، در نفس و صدر و مراتب قلب ، خوف در اين مراتب حاصل مىشود ؛ كما قال اللّه تعالى : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ « 36 » : « خشْيَةُ اللّه را نشان علم دان * انّما يخشى تو از قرآن بخوان » « 37 » قوله عليه السّلام : فدليل الخوف الهرب ؛ يعنى از مراتب مخوفهء مكروههء نفس و قلب كه ناملايم با كمالات آنهاست هرگاه هارب « 38 » شد و فرار كرد دليل بر آنست كه خوف حاصل شده است . پس هرگاه كه تحقّق يافت علوم مسطوره

--> ( 36 ) - بندگان داناى حقّ خداترس‌اند : سورهء 35 آيهء 28 ( 37 ) - اين بيت از مثنوى نان و حلواى جناب « شيخ بهائى » است . ( 38 ) - فراركننده