حقّ تعالى است ؛ اين است معنى انا اجزي به . ديگر منظور از صوم ، تشبّه و مماثلت با ملائكه است در ترك شهوات و اشتغال باذكار و طاعات تا آنكه ترقّى كند از مرتبهء حيوانيّهء بهيميّه به مراتب ملكيّت خود و روحانيّت ، و عروج كند به اعلى علّيّين ، و تقرّب حاصل كند به حقّ تعالى ؛ زيرا كه منظور از قرب حقّ تعالى قرب مكانى نيست بلكه قرب بصفات و اخلاق است كه : تخلّقوا باخلاق اللّه و اتّصفوا بصفات اللّه : قرب نز پائين به بالا جستن است * قرب حقّ از قيد هستى رستن است و عوامّ از اين رتبه محروم‌اند ؛ چنان‌كه سابقا ذكر شد كه حضرت رسول ( ص ) فرمودند : چه بسيار صائمى است كه بهره ندارد از صوم مگر جوع و تشنگى را ؛ زيرا كه مدار عمل بر تقوى است و تقوى با قليل عمل ، افضل است از كثرت اعمال بدون تقوى ؛ لهذا چه بسيار صائمى است كه بسبب عدم تقوى افطاركننده است ، و چه بسيار افطاركننده‌اى است كه بسبب تقوى صائم است . و كسى كه روزه نيست و روزه‌دار محسوب مىشود كسى است كه جميع اعضا را از معاصى حفظ مىكند و اكل و شرب از حلال مىكند ، و آنكه صوم دارد با جوع و عطش و روزه نيست آن كسى است كه ساير اعضايش بمعاصى پروردگار مشغول است . امّا صوم طايفهء سيم كه ارباب قلوب‌اند و اخص‌ّالخواص‌ّاند صوم قلب است از همّت‌هاى دنيويّه و اخرويّه و بازداشتن سرّ و باطن را از جميع ما سوى اللّه تعالى ، و اقبال و استغراق در ذكر و محبّت حقّ تعالى و ادبار به ماوراى او از دنيا و آخرت ، حتّى آنكه گفته‌اند كه اگر مصروف دارد اوقات را در روز از براى افطار شب اين به‌منزلهء خطيئه است از براى طايفهء سيم ؛ زيرا كه اين به واسطهء قلّت وثوق است به فضل حقّ تعالى و ضعف يقين است به رزق موعود و اين رتبهء انبياء و اوصياء و صدّيقين عليهم السّلام است ؛ و خلاصه اين صوم ، انقطاع كامل