وارد است كه : غيبت‌كننده و شنونده شريك‌اند در كذب . و چهارم : بازداشتن ساير جوارح است از دست و پا و غير ذلك از مكروهات شرعيّه و بازداشتن بطن « 35 » است از شبهات در وقت افطار ، پس چه معنى دارد كه صائم شود از حلال و افطار نمايد بر حرام ، پس مثال اين صائم مثال كسى است كه : « صام حولا و افطر بولا » « 36 » ، و پنجم : آنست كه در وقت افطار از غذاى حلال زياد نخورد بقدرى كه ممتلى بشود ؛ زيرا كه زيادتى اگرچه حلال باشد ضرر مىرساند ، و كسى كه دعا كند حقّ تعالى را به شكم پر ، مبغوض است دعاى او در نزد حقّ تعالى ؛ و منظور از صوم تقليل طعام است ، و چگونه مقهور مىشود شيطان و منكسر مىشود شهوات وقتى كه عبد تلافى كند در افطار آنچه را ترك كرده است در روز ؟ در اين اعصار چه بسيار است كه زياد مىكنند افطار را بر غذاهاى دائمى روز و شب از انواع اطعمه آنچه را در غير « رمضان » نمىخوردند ، و اين عمل منافات دارد با حقيقت صوم كه منظور از آن تقليل طعام است تا آنكه بشكند قوّهء شهوت در انسان و قوّت بگيرد قلب و نفس در تقوى ، و الّا هرگاه روز خالى دارند معده را شهوت به هيجان مىآيد ، و رغبت در طعام قوّت مىگيرد و لذّت بسيار مىيابد از طعام و انواع لذّت‌ها ، و سير مىشود و زياد مىشود قوّت شهوانيّه ، و برمىخيزد شهوات بسيارى كه خواب بود قبل از آن . پس روح صوم و باطن آن ضعيف كردن قواى حيوانيّهء بهيميّه است كه واسطه‌ها و آلت شيطان‌اند از براى شرور نفسانى ، و اين ممكن نمىشود مگر بتقليل طعام و اكتفا كردن به نصف آنچه هميشه شب و روز مىخورد يا كمتر از نصف ، بلكه مىبايد كه خواب را كم كند در روز تا آنكه به الم جوع « 37 » و عطش برخورد تا

--> ( 35 ) - شكم ( 36 ) - سالى را روزه دارد و با بول افطار كند ! ( 37 ) - رنج گرسنگى