از تسبيح و تهليل و ذكر حقّ تعالى سآمت و ملال حاصل نيايد بلكه قوّت جهت روحانيّهء انسانيّه بذكر و توجّه و طاعت است . و نيز او را مناسبتى است با بهائم و حيوانات بحسب طبيعت بدن و نفس حيوانى كه مقتضى است تمتّعات و شهوات طبيعى نفسانى دنيوى را ، و چنان‌كه حيوانات را سآمت و ملالت از مشتهيات طبيعت پيدا نمىشود ، انسان را نيز بحسب نفس و بدن ، سآمت و ملالت از شهوات جسمانيّه حاصل نيايد ؛ و ترجيح دادن حقّ تعالى انسان را بر ملك از اين جهت است كه چون ملك را آلت معصيت و نافرمانى نيست و انسان را آلت معصيت و نافرمانى داده ، هرگاه به تكليف الهى كه شريعت كاملهء الهيّه است عمل نمايد و خود را از حدّ افراط شهوات كه او را شره نامند و حدّ تفريط آنكه آن را خمود نامند باز دارد و به حدّ اعتدال كه عفّت است عمل نمايد و اجتناب از معاصى و مناهى حقّ تعالى با وجود قدرت بر آنها نمايد عملش ممدوح و مقبول ، و سعيش مستحسن و مشكور است كه : وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً و : لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى « 3 » ، « و قال السّيّد الجليل » « 4 » : « طوبى لمن في اذنه لقد وعى * ان ليس للانسان الّا ما سعى » « 5 » و هرگاه افراط در شهوات نمايد و منغمر « 6 » گردد در مشتهيات نفسانى و طبيعى به

--> - است كه : ( يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ ) ؛ يعنى شبانه‌روز ( فرشتگان ) او را تسبيح مىكنند در حالتى كه ايشان را خستگى و ملال نيست . ( 3 ) - براى آدمى جز آنچه در آن مىكوشد بهره‌اى نيست و زودا كه ثمرهء كوشش خود را بنگرد : سورهء 53 آيهء 39 و 40 ( 4 ) - سيّد بزرگوار فرمود : مقصود جناب « سيّد قطب الدّين نيريزى » است . ( 5 ) - خوشا آن‌كس كه در گوش خود نگاه دارد كه براى آدمى جز به اندازهء كوششى كه مىكند پاداشى نيست . ( 6 ) - فرورونده در چيزى