پروردگار . پس عروج كامل نمىكند به عالم قدس و سلامت مگر كسى كه سالم است ظاهرا باطنا از امراض مذكوره « 3 » ، و خلق سالم‌اند از او . و اقلّ مرتبهء اسلام آنست كه خلق سالم باشند از دست و زبان او كه : « المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه » « 4 » . و كمال مرتبهء اسلام سلامتى و تنزّه است از نقايص ظاهرى و باطنى و شرك جلىّ و خفىّ ؛ چنان‌كه دربارهء مؤمنين مىفرمايد : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً « 5 » ، پس ايمان قلبى اشرف است از اسلام ظاهرى ، و اسلام حقيقى اشرف و اكمل است از ايمان بمفاد آيهء مذكوره . پس صاحب و مظهر حقيقت اسم سلام كه صاحب اسلام حقيقى است بلكه شيخ الاسلام است كسى است كه علاوه بر آنكه خلق سالم‌اند از او در جميع معاملات و مكالمات و معاشرات و امانات و ديانات ، ظاهرا و باطنا ، كسى است كه با سكينه و وقار باشد و حمول « 6 » و متواضع باشد و صابر بر ايذاء « 7 » اهل غفلت باشد ، مقابله نكند غافل را ، و منازعه نكند جاهل را چنان‌كه حقّ تعالى در حقّ ايشان فرموده : وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً . و جامعيّت انسان كامل بر اين صفات مذكوره را نيست مگر بسبب توفيق و عصمت الهى او را ؛ چنان‌كه در احاديث قدسيّه وارد است كه : ما زال العبد يتقرّب الىّ بالنّوافل حتّى احببته فاذا

--> ( 3 ) - مقصود آن نيست كه اگر كسى نقص عضو داشته باشد براى او ترقّى روحانى نيست و يا بكمال لايق به خود نمىرسد بلكه مقصود آنست كه نقيصه در هر مرحله ، اهميّتش به قدر همان مرحله است ؛ همچون نقائص جسمانى كه اگرچه آدمى در آن مرحله از كمالى محروم است امّا اين محروميّت هرگز منشأ محروميّت در مراحل بالاتر نمىشود . ( 4 ) - مسلمان كسى است كه مسلمان از دست و زبانش در امان باشند . ( 5 ) - اى اهل ايمان همگان به جهان سلم و سلامت درآئيد . . : سورهء 2 قسمتى از آيهء 208 ( 6 ) - پرتحمّل ( 7 ) - آزار و اذيّت كردن