بدايت فطرت كه روح به ظهور آمد از مبدع « 28 » حقيقى ، در كمال حضور بود به حسب مرتبهء خود . و از عالم ارواح و قرب جوار پروردگار كه حركت كرد و در مراتب جبروت « 29 » و ملكوت « 30 » و ملك عبور كرد مطالعهء عوالم الهيّه را مىكرد ، و در هر عالمى تذكّر به آن عالم مىنمود و قدرى از ذكر و حضور كامل خود باز مىماند تا آنكه گرفتار محبس طبيعت شد . و نعوذ باللّه ، بسيارى از عباد بسبب

--> ( 28 ) - اسم فاعل از مصدر ( ابداع ) ؛ و ابداع بوجود آوردن است از عدم بدون نقشه و زمينهء قلبى ؛ و مقصود از « مبدع » حق تعالى است . ( 29 و 30 ) - حضرت شارح در رسالهء « قنوتيّهء » خويش شرح عوالم را كه از آن جمله : ( جبروت ) و ( ملكوت ) است به تفصيل بيان داشته‌اند كه در اينجا بنحو اجمال هريك از اين دو عالم با استشهاد از كلام منظوم حضرت شارح توضيح داده مىشود : ( 1 ) جبروت يا عالم تفصيل اسماء و صفات حقّ و به تعبير كلّىتر عالم روح كلّى و عقل كلّى است و اين دومين عالم است از عوالم پنجگانه ، حضرت راز در توصيف اين عالم چنين فرمايد : تجلّى كرد پس « لاهوتِ » قاهر * ازين جلوه شدى « جبروت » ظاهر بدان : كاين جلوهء ثانيست از ذات * كه ظاهر آمد از آن ثانى آيات بر اين جلوه كه غير اوّل آمد * دو ذِروه ، يك علا يك اسفل آمد بود ذِروهء علا آن « روح اعظم » * خلافت شد ز حق به روى مسلّم ز اسفل ذروه ، « عقل كلّ » عيان شد * كه مبدأ بر همه اهل جهان شد مخلّع « روح » از اوصاف ذات است * ازاين‌رو جامع كلّ صفات است همه ارواح از افلاك و انجم * همه اشباح از املاك و مردم همه زين « روح اعظم » منشعب گشت * به اجسام و بدن‌هاشان به پيوست و از مدلول اين چند بيت منتخب ، چنين استفاده مىشود كه عالم جبروت يا عالم اسماء و صفات بطور كلّى تجلّى عالم « لاهوت » است كه آن را تجلّى اوّل و تجلّى اجمالى گويند كه در تنزّل بعالم ( جبروت ) مفصّل گشته و اسماء و صفات حقّ ، تمايز يافته است . و چنانچه حضرت راز بيان داشته‌اند براى اين عالم دو « ذروه » يا دو نقطهء انتهائى ، اعتبار كرده‌اند يكى ذروهء اعلا كه آن روح اعظم است و منشأ ارواح هر ذى روح است در مراتب مختلفه و تنزّلات مراتب ، و يكى هم ذروهء عقل كلّى است كه منشأ عقول ذوى العقول است در تنزّلات مراتب . اگرچه بعضى نيز عقل كلّى و روح كلّى را حقيقت واحده اعتبار كرده‌اند و اين منافات با تقسيم فوق ندارد چرا كه گفتيم عالم جبروت ، عالم تفصيل است . در هر حال موقع و مقام ، گنجايش تفصيل بيشتر ندارد . -