چهار نوع است ؛ « رفع است ، و فتح و خفض و وقف » ؛ « 1 » پس رفع قلب ، ذكر حقّ تعالى است ، و فتح قلب در رضاى از حقّ است ، و خفض قلب در اشتغال به غير حقّ تعالى است ، و وقف قلب در غفلت از حقّ است . آيا نمىبينى آنكه عبد هر وقت كه ذكر كند خداوند را به تعظيم و خلوص نيّت ، مرتفع مىشود هر حجابى كه بوده است ميانهء او و ميان حقّ تعالى پيش از ذكر ؟ و هر وقت اطاعت كرد از براى ورود قضاى الهى به شرطى كه راضى باشد از حقّ تعالى چگونه قبول فتح مىكند و باز مىشود به سرور و راحت و بهاء ؟ و وقتى كه مشغول مىشود قلب عبد به چيزى از اسباب دنيا چگونه مىيابى دل را وقتى كه ذكر كند حقّ تعالى را بعد از اشتغال ، و بازگشت كند به سوى او ؟ سر به زير و با ظلمت مثل خانهء خراب و افتاده كه نيست در آن عمارت و آبادى و نه مونس . پس هرگاه غافل شد قلب از ذكر حقّ تعالى چگونه مىبينى او را بعد از غفلت ؟ بازمانده و محجوب كه به تحقيق قساوت يافته و سخت و تيره و مظلم شده از وقتى كه مفارقت كرده است نور تعظيم حقّ تعالى را . پس علامت و نشانهء رفع قلب سه است ؛ وجود و يافت شدن موافقت ، و نايابى و فقدان مخالفت ، و دوام شوق پروردگار . و علامت و نشانهء فتح سه چيز است ؛ توكّل ، و صدق ، و يقين . و علامت خفض سه چيز است ؛ عجب ، و رياء ، و حرص . و علامت وقف سه چيز است ؛ زوال حلاوت طاعت الهى ، و رفع تلخى معصيت ، و مشتبه شدن علم حلال به حرام .

--> ( 1 ) - رفع : بالا بردن ، بلند كردن فتح : باز كردن ، گشودن خفض : فرود آوردن ، پايين آوردن وقف : ايستادن ، توقف كردن