بسم الله الرحمن الرحيم مقدمه مصحّح ادهم خلخالى ، تخلّص واعظ و عزلتى ، فرزند غازى بيگ خلخالى از مردان راه و صافىضميران دل‌آگاه و شاعران شيرين‌گفتار و تركان پارسىگوى و نويسندگان توانا در زبان فارسى و عربى و تركى در قرن يازدهم هجرى است . در حوزهء علميّهء اصفهان از محضر دانشمندان آن ديار ، همچون شيخ بهاء الدّين محمد عاملى معروف به شيخ بهائى و ديگران ، در مدرسهء جعفريّهء اصفهان و مدرسهء لطف اللّه شيراز و در شهر تبريز ، كسب علوم و معارف كرده است . بعد از فراغت از تحصيل بسيار ، تدريس دار الارشاد اردبيل به دو مفوّض شده است . در ملحقات ولايت تبريز به عارفى صاحبدل برخورده ، شورى عظيم بهم رسانيده ، ترك رسوم ظاهرى مىكند و به عبادت حضرت بارى مشغول مىگردد . مدّتى در دهخوارقان ( آذرشهر ، بخش تبريز ) منزوى مىشود و از اين رهگذر سكنهء آن سامان دست ارادت به دو داده ، مريد اطوار او مىگردند . وى در آنجا به كار وعظ و هدايت مردم و تأليف آثار علمى و دينى و اخلاقى و عرفانى به نظم و نثر پرداخته است . و در پايان كار در خطّهء دار الارشاد اردبيل معتكف شده و در سال يك هزار و پنجاه و دو هجرى به رحمت الهى پيوسته و در قبرستان غريبان اردبيل مدفون شده است . ادهم خلخالى در موضوعات عديده ، همچون اخلاق و تفسير قرآن كريم و اصول عقايد اماميّه و مباحث عرفانى و مواعظ و آداب و مكاتبات رساله‌هاى فراوان ، در تعداد بيشتر از بيست و پنج اثر ، با انشائى شيرين و نمكين و مأنوس با زبان اهل علم و بيان اهل حال و عباراتى پرسوز و گداز پرداخته است . خوشبختانه پاره‌اى از اين آثار از دستبرد حوادث دوران مصون و در امان مانده است ، از آن جمله مىتوان اين چند نمونه را ياد كرد : لوازم الدّين ، اعتقادات ، مسائل نماز ، اصول دين ، تفسير سورهء توحيد ، معيار العمر و العمل ، مشرق التوحيد ،