و الدرجة الثالثة إشفاق يصون سعيه من العجب ، و يكفّ صاحبه عن مخاصمة الخلق ، و يحمل المريد على حفظ الحدّ . « 1 » خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « مىگويند : پيش از اين در ميان كسانمان تنها ما از خدا مىترسيديم . » « 2 » اشقاق عبارت است از استمرار حذر و پرهيز همراه با ترحّم [ و دلسوزى . ] و داراى سه درجه است : درجهء نخست ، اشفاق بر نفس است كه مبادا به سوى عناد و دشمنى [ با حق‌تعالى ] گرايش شديد يابد ؛ و اشفاق بر عمل و كردار است كه مبادا [ اعمال ] به سوى تباهى رود [ و ضايع گردد ] ؛ و اشفاق بر خلق است ، چرا كه از عذرهاى ايشان آگاه است ، [ و مىداند آنان هرچه مىكنند به مشيت الهى است . ] درجهء دوم ، اشفاق بر وقت است كه مبادا تفرق [ و پراكندگى كه در اثر نظر و التفات به غير حق حاصل مىشود ] آن را مشوب گرداند ؛ [ درحالىكه حضور با حق ، مقام جمع است ] ؛ و اشفاق بر قلب است كه مبادا چيزى كه معارض با آن است [ و مانع از ترقى آن مىشود ، مانند ملالت و سستى ] با آن مزاحمت كند ؛ و اشفاق بر يقين است كه مبادا سببى در آن مداخله نمايد ؛ [ چه ، صاحب يقين كسى است كه در رزق و روزى و حوايج خود بر خدا توكل كرده ، و چشم به اسباب و وسايط ندوخته است . ] درجهء سوم ، اشفاقى است كه سعى و تلاش بنده را از عجب حفظ مىكند ؛ [ بدين صورت كه بنده تمام سعى و تلاش خود را نشأت يافته از توفيق الهى مىانگارد ، و براى خود در آن نقشى نمىبيند ] ؛ و شخص مشفق را از دشمنى و خصومت با مردم [ - اهل معاصى ] بازمىدارد ، [ چرا كه ايشان را معذور مىانگارد ؛ ] و مريد را بر حفظ حدّ وامىدارد [ و او را از طغيان و سركشى و تجاوز از حدود منع مىكند . ]

--> ( 1 ) - ك : الجد . ( 2 ) - 52 / 26 .