باب دهم : سماع [ - شنيدن ] قال اللّه عزّ و جلّ : « وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ . » نكتة السماع حقيقة الانتباه . و هو على ثلاث درجات : سماع العامّة ثلاثة أشياء : إجابة زجر الوعيد رعة « 1 » ، و إجابة دعوة الوعد جهدا ، و بلوغ مشاهدة المنّة استبصارا . و سماع الخاصّة ثلاثة أشياء : شهود المقصود فى كلّ رمز ، و الوقوف على الغاية فى كلّ حسّ « 2 » ، و الخلاص من التّلذّذ بالتفرّق . و سماع خاصّة الخاصّة « 3 » ، سماع يغسل العلل عن الكشف ، و يصل الأبد بالأزل ، و يردّ النهايات إلى الأوّل . خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « و اگر خدا خيرى در آنان مىيافت شنوايشان مىساخت . » « 4 » نكته [ و زبدهء ] سماع ، حقيقت انتباه [ و بيدارى و هوشيارى ] است . و براى آن سه درجه است : سماع انسان عادى سه چيز است : 1 - آنكه از روى پرهيزگارى و تقوا ، نهى و منع وعيد [ خداوند ] را پاسخ مثبت دهد [ و كارى را كه نسبت به انجام آن ، وعيد كيفر داده شده ، ترك گويد ؛ ] و با تلاش و سعى فراوان دعوت وعدهء [ الهى ] را اجابت نمايد ، [ و تمام همت خويش را در امتثال اوامر الهى به كار گيرد ؛ ] و از روى بصيرت و بينايى به مقام شهود منت برسد ، [ يعنى به جايى برسد كه هرچه بر او وارد مىشود از رفاه يا سختى ، نعمت يا نقمت ، راحت يا مشقت ، همه را نعمتهاى الهى ببيند . ] سماع خواص سه چيز است : 1 - آنكه مقصود [ - حق‌تعالى ] را در هر رمز و

--> اعطاء شيئا عوضا عن شىء ، و ما ابقى له رسما يتعلق بعوض و لا بغيره . » ( 1 ) - د ، م خ : رغبة . ( 2 ) - ك : همس . ( 3 ) - در حاشيهء د + : ثلاثة اشياء صح . ( 4 ) - 8 / 23 .