وجود اضافى در حقيقت همان وجود حق سبحانه است اما نه از جهت اطلاقش ، بلكه از جهت تقيدش به آن صورت كونى . و اين نظر همان « لحظ » است . و ازاين‌رو شيخ جليل گفت : ] لحظ نگاهى است پنهانى ؛ [ زيرا بنده به ظاهر ، مخلوق را مىبيند ، اما در حقيقت حق سبحانه و تعالى را مىنگرد ، و ديدهء خود را از بيگانگانى كه در پردهء حجابند ، پوشيده و مخفى مىدارد . ] و هو فى هذا الباب على ثلاث درجات : الدرجة الأولى ملاحظة الفضل سبقا . و هى تقطع طريق السؤال إلّا ما استحقّته « 1 » الربوبيّة من إظهار التذلل لها ، و تنبت السرور إلّا ما يشوبه من حذر المكر ، و تبعث على الشكر إلّا ما قام به الحقّ عزّ و جلّ من حقّ الصفة . لحظ در اين باب بر سه درجه است : درجهء نخست ، آن است كه بنده فضل سابق [ الهى در ازل ] را ملاحظه كند . [ يعنى عطاى زايد بر استحقاق خود را ، كه به حكم عنايت سابقه در قضاى الهى برايش مقدر شده ، ببيند . ] و اين ملاحظه راه سؤال [ و درخواست و تقاضا از خداى متعال ] را مىبندد ؛ [ زيرا بنده مىبيند كه هرچه برايش مقدر شده به او خواهد رسيد ، و افزون بر آن نصيب او نخواهد شد . ] مگر آنچه ربوبيت مقتضى آن است از اظهار تذلل [ و كوچكى ] در برابر پروردگار [ با سؤال و درخواست ؛ كه خود بدان فرمان داد و فرمود : « وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ . » « 2 » پس از باب امتثال فرمان الهى ، از او حاجتهاى خود را طلب مىكند . ] و اين ملاحظه ، سرور [ و بهجت و شادمانى ] را مىروياند [ و پرورش مىدهد ، ] مگر آن مقدار كه بيم از مكر الهى با آن مىآميزد [ و آن سرور را آميخته با شائبه‌اى از ترس و خوف مىكند . ] و بنده را بر [ انواع ] شكر برمىانگيزد ، مگر آنچه حق‌تعالى خود بدان قيام نموده است از حق صفت . [ يعنى يك نوع شكر

--> ( 1 ) - ج : استحقه . ( 2 ) - 4 / 32 .