مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ » « 1 » بر بندگانم تسلّط نخواهى يافت مگر گمراهانى كه از تو پيروى مىكنند . ] و خدمت [ و طاعت و بندگى ] را لذيذ [ و خوش‌آيند و گوارا ] مىسازد . [ چون محبت اقتضاى آن را دارد كه محب ، محبوب خود را با تذلل در پيشگاه او تعظيم كند و بزرگ بدارد . و هرچه اين تذلل بيشتر باشد ، لذتش افزون‌تر است . ] و مايهء تسلّى از مصيبتهاست ؛ [ زيرا قلب محب به چيزى غير از محبوب تعلق نگرفته است تا با از دست دادن آن و يا به دست نياوردن آن محزون و اندوهگين شود . پس در واقع به محبّ مصيبتى نمىرسد كه نياز به تسلاى از آن باشد . ] و آن محبتى است كه از مطالعه [ و ملاحظه و توجه به ] منت [ و نعمت خداوندى ] مىرويد [ و پرورش مىيابد . زيرا هرچه بنده نعمتهاى خداوند را ، كه بىهيچ استحقاقى نصيب او ساخته و به او عنايت كرده ، بيشتر ملاحظه و بررسى كند و در آن تأمل نمايد ، محبتش به خداوند افزون مىگردد ؛ كه اين خداى تعالى است كه نعمتهاى آشكار و نهان خود را به سوى بندگان سرازير كرده است : هو الّذى « أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً » « 2 » نعمتهايى كه انسان هرگز نمىتواند آنها را به شماره آورد : « وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها » « 3 » و [ اين محبت ] با پيروى از سنت [ نبوى صلّى اللّه عليه و إله و سلم ] ثابت [ و مستقر و استوار ] مىگردد . [ زيرا با پيروى از فرامين و دستورات پيامبر ، باطن انسان با باطن پيامبر مناسب مىشود و قلبش روشن مىگردد و با نور محبتش زيبائيها و محاسن محبوب را مشاهده مىكند ، و در نتيجه محبت او به واسطهء حصول لازمه‌اش مستحكم و استوار مىگردد ، و اثر محبوبش در آن آشكار مىشود ؛ چنان‌كه خداى تعالى مىفرمايد : « قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ » « 4 » اى پيامبر به مردم بگو : اگر خدا را دوست داريد از من پيروى كنيد ، تا خداوند شما را دوست بدارد . و از جمله آثار

--> ( 1 ) - 15 / 42 . ( 2 ) - 31 / 20 . ( 3 ) - 14 / 34 . ( 4 ) - 3 / 31 .