من الحقّ ، و قبول ما غاب للحقّ ، و الوقوف على ما قام بالحقّ . يقين بر سه درجه است : درجهء نخست ، علم اليقين است . و آن عبارت است از اينكه بنده آنچه از حق ظاهر گشته بپذيرد ؛ [ يعنى آنچه را پيامبران عليهم السّلام آورده‌اند و به واسطهء معجزات از سوى حق ، آشكار شده است ، قبول كند ؛ ] و آنچه را [ از او ] غايب و پنهان است [ از امر آخرت و امورى مانند آن ، كه از ما غايب است ] براى حق‌تعالى [ يا به خاطر حق تعالى ] بپذيرد ؛ و بر آنچه به حق قائم است [ با كشف صورى ] وقوف يابد ؛ [ مانند خوابها و رؤياهاى صادقانه و اخبار به امور غيبى و خوارق عادات و مبادى انوار توحيد افعالى ، كه همهء اينها امورى است كه به حق قائم است ، و خداوند بندگان خود را توسط آنها هدايت مىنمايد ، و يقين ايشان را بدانها تقويت مىكند . ] و الدرجة الثانية عين اليقين . و هو « 1 » الغنى بالاستدراك عن الاستدلال ، و عن الخبر بالعيان ، و خرق الشهود حجاب العلم . درجهء دوّم ، عين اليقين است . و آن عبارت است از آنكه بنده به واسطهء استدراك [ - ادراك حقايق در عالم قدس ] از استدلال [ - علوم عقلى كه با دليل و برهان به دست مىآيد ] بىنياز گردد ؛ و از خبر [ - علومى كه از آيات و روايات و منقولات و مأثورات شرعى استفاده مىشود ] به واسطهء عيان [ - كشف و شهود عينى حقايق ] مستغنى شود . [ حاصل آنكه : عين اليقين ، شهود اشياء با كشف است ؛ بر خلاف علم اليقين ، كه آگاهى از اشياء به وسيلهء عقل و نقل مىباشد . ] و اينكه بنده حجاب علم را با شهود به درد [ و از ميان بردارد . زيرا علم به شىء ، با حصول صورتى از آن شىء كه مطابق با واقع است ، تحقق مىيابد . و ازاين‌رو ، علم به شىء توأم با غيبت از شىء و محجوب بودن از آن است . بر خلاف شهود كه به

--> ( 1 ) - م : هى .