بيم و اميد مؤمن وزن شوند ، همانا باهم برابر خواهند بود . پس اگر بيم افزون از اميد شود ، به يأس از رحمت خدا منجر مىشود ؛ و ازاين‌رو بايد مراقب بود كه كفهء خوف سنگين‌تر از كفهء رجاء نشود ؛ كه يأس از رحمت خدا بدترين اسائهء ادب به ساحت قدس ربوبى است . خداى متعال مىفرمايد : « رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » رحمت من همه چيز را فراگرفته است . و نيز مىفرمايد : « لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ » « 2 » از رحمت خدا نااميد مشويد . و در حديث قدسى آمده است « سبقت رحمتى عضبى » « 3 » رحمت من بر غضب من پيشى گرفته است . بنابراين ، شخص مأيوس و نااميد از رحمت خدا ، از حدود الهى تجاوز نموده و به خود ستم كرده است . و از آن طرف ، اگر كفهء رجاء سنگين‌تر از خوف گردد ، موجب ايمنى از مكر خدا مىشود . و خداى متعال مىفرمايد : « أَ فَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ » « 4 » آيا آنها خود را از مكر الهى در امان مىدانند ؟ درحالىكه جز زيانكاران ، خود را از مكر ( و مجازات ) خدا ايمن نمىدانند . البته اين در حال سلوك و آغاز راه است ، و اما در حال ولايت و پايان راه ، اين آيهء شريفه صادق است كه « الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ » « 5 » آنها كه ايمان آوردند و ايمان خود را با شرك و ستم نيالودند ، ايمنى تنها از آن آنهاست ؛ و آنها هدايت يافتگانند . و ازاين‌رو ، بر سالك واجب است نگذارد رجاء به ايمنى از مكر خدا بينجامد . ] و سرور را حفظ كند تا به جرأت شبيه نشود . [ سرور ، امرى پسنديده است اما به شرط آنكه از حدّ نگذرد ، كه در اين صورت به فرح و شادمانى و خرسندى به آنچه دارد و يا انجام داده است ، منجر مىگردد ؛ و خداى متعال مىفرمايد : « لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ

--> ( 1 ) - 7 / 156 . ( 2 ) - 39 / 53 . ( 3 ) - صحيح مسلم ، كتاب التوبة ، باب سعة رحمة اللّه و انها سبقت غضبه ، ج 4 ، ص 2108 ؛ و مسند احمد حنبل ، ج 2 ، ص 242 ، 258 ، 397 . ( 4 ) - 7 / 99 . ( 5 ) - 6 / 82 .