عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )
116
منازل السائرين ( شرح عبد الرزاق الكاشانى ) ( فارسى )
فانى ساخته است ، و مقام خاصه آن است كه بنده از نفس خود ، با فانى ساختن آن در حقتعالى ، بيرون رود و خروج از صفت ( - اراده ) آغاز راههاى خروج از موصوف است . ] و اين درجه با سه شرط درست مىگردد : شرط نخست آنكه حالات [ مختلف ] نزد بنده يكسان باشد ؛ [ بدين صورت كه با دست يافتن به اغراض خود شادمان نشود ، و با از كف دادن آن محزون نگردد ؛ با تحقق مكروه اندوهگين نشود ، و با بر طرف شدن آن مسرور نگردد ؛ و خلاصه آنكه نعمت و نقمت ، سختى و راحتى ، صحت و بيمارى ، دارايى و فقر ، همه و همه نزد او يكسان باشد . ] و شرط دوّم آنكه دشمنى با مردمان را ترك گويد ؛ [ زيرا او به چيزى كه در اختيارش نمىباشد و در تصرف ديگران است ، تمايلى ندارد ؛ پس در چه چيز و به چه بهانهاى با مردم دشمنى و نزاع كند . ] و شرط سوم آنكه از درخواست و اصرار رها شود . [ چيزى از خداوند نخواهد و در خواستههاى خود اصرار نورزد ؛ چرا كه در نظر او ، آنچه خداوند برايش مقدر ساخته است ، به او داده و در اختيارش نهاده است . پس ديگر چه بخواهد و براى چه در طلب خود اصرار ورزد . ] و الدرجة الثالثة الرضى برضى اللّه ؛ فلا يرى العبد لنفسه سخطا و لا رضى ؛ فيبعثه على ترك التحكّم و حسم الاختيار ، و إسقاط التمييز و لو ادخل النار . درجهء سوّم ، رضاى به رضاى خداست ؛ كه بنده براى خود نه خشمى مىبيند و نه خشنودى . [ رضاى به رضاى حقتعالى آن است كه خداوند متعال ، صفات بنده را در صفات خود محو كند . پس ارادهء حقتعالى جايگزين ارادهء بنده ، و رضاى او جايگزين رضاى بنده ، و خشم او جانشين خشم بنده مىگردد . در اين مقام ، بنده از خودش هيچ رضا و سخطى نمىبيند ، بلكه ارادهء او فرع بر ارادهء حقتعالى مىشود .