خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد : « به پروردگارت سوگند كه آنها مؤمن نخواهند بود ، مگر اينكه در اختلافات خود ، تو را به داورى طلبند ؛ و سپس از داورى تو ، در دل خود احساس ناراحتى نكنند ؛ و كاملا تسليم باشند . » « 1 » همان نقصانى كه در توكّل بود ، در تسليم و ثقه و تفويض نيز وجود دارد . [ و آن عبارت است از دعوى و نسبت دادن اشياء به غير حق به واسطه جهل . ] تسليم بالاترين درجات راه عامه است . و براى آن سه درجه است : درجهء نخست ، آن است كه سالك آنچه از غيب مىرسد و با [ احكام ] عقل تزاحم [ و تنافى ] دارد [ و عقل نمىتواند وجه و سرّ و حكم آن را دريابد ، ] و بر اوهام گران مىآيد ، [ مانند سيل و زلزله و بلاها و مصيبتها ، همه را به خدا ] تسليم كند ، [ و بداند كه اين امور با خواست و اراده و مشيت الهى تحقق يافته است ، و مشيت الهى تابع حكمت اوست . پس نبايد هرگز اعتراضى در اين‌باره در ذهنش خطور كند . ] و در برابر آنچه با قياس [ و حكم و استدلال عقلى ] معارض است ، از سير دولتها و قسمتها [ مانند انتقال قدرت از صالحان به طالحان ] ، كاملا منقاد [ و مطيع و سرسپرده ] باشد . « 2 » درجهء دوّم ، آن است كه سالك علم را به حال تسليم كند . [ يعنى هرگاه حال ، معارف و حقايقى مخالف با علم و مقتضاى آن ، ارائه كرد ، علم و حكم علم را به حال و مقتضاى حال تسليم كند ؛ چرا كه حال ، موهبتى است كه سالك را از خبر به عيان ، و از حجاب به كشف ، و از علم نقل به علم ذوق منتقل مىكند ، و حقايقى را براى صاحب حال مكشوف مىسازد كه در غير صورت غلبهء حال ، نمىتوانست آن

--> ( 1 ) - 4 / 65 . ( 2 ) - تلمسانى مىگويد : « و امّا تسميته لما يغالب القياس انّه سير الدول و القسم ، فما اعرف له معنى الّا ان تكون الدول هى الاحوال التى تتبدل على المكاشف ، فانها دول ، و هى ايضا قسم اى حظوظ و اقسام ، و اللّه اعلم بالمراد » ( شرح تلمسانى بر منازل السائرين ، ص 213 ) . ولى عبد الرزاق كاشانى اين عبارت را به‌گونه‌اى ديگر شرح كرده است . او مىگويد : « اى الانقياد لما يغالب القياس من انتقال الدول و القسم من الصلحاء الى الطلحاء ، و من العادل الى الجابر . ( شرح عبد الرزاق كاشانى بر منازل السائرين ، ص 190 ) .