فوائد خاموشى - در عشق و جوانى - در ضعف و پيرى - در تأثير تربيت - در آداب صحبت . گلستان سعدى تصويرى از دنياى واقعيتهاست . در اين كتاب چهره اخلاقى و روحى انسانها آن‌چنان‌كه هستند نه آن‌چنان‌كه بايد باشند استادانه نگارگرى شده و زشتيها و زيبائيهاى موجود در جوامع بشرى و تناقضات و تضادهائى كه در جهان‌بينى و طرز تفكر و دلبستگيهاى طبقات و افراد مختلف وجود دارد ، موشكافانه تفسير گرديده و در قالب داستانهايى دلكش و مزيّن به آيات قرآنى و احاديث نبوى و همراه با اشعار فارسى و عربى و نكته‌هاى دقيق حكمى و عرفانى در نهايت بلاغت به‌گونه‌اى مدون شده است كه چون گلستانى جاويدان : « باد خزان را بر ورق او دست تطاول نباشد و گردش زمان عيش ربيعش را به طيش خريف مبدل نكند » و تا زبان و ادب فارسى وجود دارد « وين گلستان هميشه خوش باشد . » اما بوستان او كه زادهء خيال و جهان آرمانى و مطلوب سعدى است ، آكنده از نيكى و پاكى و ايمان و صفاست . در اين گلزار حقيقت و معنى ، انسان آن‌گونه كه بايد باشد رخ مىنمايد و شاعر با گشودن ده باب به روى خوانندهء كتاب خود او را به مدينهء فاضله و آرمان شهرى از اخلاق و فضيلت رهنمون مىشود كه در آن انسان بر قلهء رفيع آدميت برمىآيد و از رذائل اخلاقى پاك و منزه مىشود . اين ده دريچه گشوده به انوار نيكى و زيبائى به ترتيب : يكى باب عدل است و تدبير و راى * نگهبانى خلق و ترس خداى دوم باب احسان نهاده اساس * كه منعم كند فضل حق را سپاس سوم باب عشق است و مستى و شور * نه عشقى كه بندند بر خود به زور چهارم تواضع ، رضا پنجمين * ششم ذكر مرد قناعت كزين به هفتم در از عالم تربيت * به هشتم در از شكر بر عافيت نهم باب توبه است و راه صواب * دهم در مناجات و ختم كتاب 6 گلستان و بوستان يك دورهء كامل از حكمت عملى است . در اين دو اثر فاخر ، سعدى عصاره‌اى از حاصل تحصيلات و تجربيات وسيع خود را از سياست و اخلاق و دين ، در دلكش‌ترين عبارات بيان كرده و در عين اينكه رعايت متانت و جزالت لفظ و معنى را در آنها مرعى داشته است ،