باب هفتم [ وسعت رزق ] قوله تعالى : أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ - ديگر مىگويد : وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ . ترجمه آيت ؛ قوله تعالى : « اى بندانسته‌اند اين مردمان كه : خداى عزّ و جلّ فراخ گرداند روزى بر آن كسى كه خواهد ، و تنگ گرداند بر آن كه خواهد ؟ و آن ، آن است كه در اين نشانه‌هاست قومى را كه بدين قرآن ، و بدين آيت اقرار دارند . » كه روزىدهنده خداى است عزّ و جلّ - چندان كه خواهد ، ( و ) چنان‌كه خواهد بىكسب بنده ؛ كه نه به مراد بنده ، و نه به دعاى بنده ، و نه به كسب او هيچ كم‌وبيش نگردد . هرچه كند به علم و حكمت كند ، و به ارادت و قدرت خويش . هركه را داند كه روزى بر وى فراخ مىبايد كرد فراخ كند ، و آن را كه روزى بر وى تنگ مىبايد كرد تنگ كند . و اگر آن را كه روزى بر وى فراخ كرده‌ايم تنگ كنيم ، در كارها زشت افتد : چون دزدى ، و خيانت ، و امثال اين ؛ ( و اگر ) آن را كه روزى بر وى تنگ فراگرفته‌ايم فراخ گردانيم ، طاغى گردد و از حدّ درگذرد . قوله تعالى : وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ . حق سبحانه و تعالى به حال بندگان داناترست ، و احكم الحاكمين است : مىداند كه چه مىكند ؛ و آن را كه روزى بر وى فراخ بايد كرد مىكند ، و بدان كه تنگ مىبايد داشت مىدارد : انّه بعباده خبير بصير - خداى است به كار بندگان دانا و بينا ؛ كه هركسى را چون مىبايد داشت . او احكم الحاكمين است . به حال هركسى ؛ دانا و بيناست به كار هركسى . مىداند ؛ هرچه مىبيند كه صلاح بنده در آن است چنان مىدارد ، و احوال او برحسب مشيّت و علم و حكمت خود مىگرداند : در آن وقت كه مىتنگى بايد داد ، تنگى دهد ، و در آن وقت كه مى فراخى بايد داد فراخى دهد ، تا بنده نه طاغى گردد و نه ياغى گردد . و نيك‌بندگى در آن است كه در اين هر دو راضى باشى و گويى كه : خداى عزّ و جلّ به حال