معرّفى كنوز الحكمة اين كتاب آخرين « 1 » - و به تعبيرى نهايىترين - اثر شيخ جام به شمار مىرود و شيخ آن را در نيمهء جمادى الآخر سال پانصد و سى و سه - در سن نود و سه سالگى - تأليف نموده است و اين يعنى سه سال مانده به فوت شيخ . ظاهرا شيخ پس از كنوز الحكمة به كتابى ديگر نپرداخته است و شايد بتوانيم بخشى از ديوان اشعار و بعضى از نامه‌هاى « رساله‌ى سمرقنديه » را از جمله يادگارها و اشتغالات عرفانى و ادبى وى در اين سه سال پايانى عمر به شمار آوريم ؛ مضافا اينكه وى در اين بقيت عمر - پس از تأليف كنوز - به سفر زيارت خانه‌ى خدا پرداخت . بنابراين ، كنوز الحكمة آخرين كتاب شيخ است و آيينه‌اى صادق از نهايىترين نكته‌هاى انديشه‌ورزى و عرفانى و دريافت‌هاى صوفيانه‌ى وى ؛ و از اين رو مهمّ و مغتنم . احتمالا اين كتاب در هرات تأليف - و پايان - يافته است ، زيرا شيخ در باب بيستم ( باب پايانى كتاب ) سفر خود را به هرات يادآور مىشود كه بيش از يك سال نيز دير دركشيده است : « يك سال زيادت است تا من در اين ولايت هرات آمده‌ام و جست‌وجوى مىكنم تا هيچ‌كس يابم كه از وى چيزى ياد گيرم و اگر ( - يا ) از آنچه ما دانيم و داريم چيزى به وى دهيم ، هيچ‌كس نيافتيم . سخت نوميد گشتيم . » ( ص 167 ) و غرض از تأليف اين كتاب نيز به بيان شيخ عبارت بوده است از دستگيرى و

--> ( 1 ) . انس التائبين در سال‌هاى پايانى قرن پنجم و يا اوائل ششم ( ر ف : انس التائبين ، چاپ توس مقدمهء فاضلانهء دكتر فاضل ، ص سى و هفت ) ، سراج السائرين در سال 513 هجرى - 73 سالگى شيخ - روضة المذنبين در سال 520 هجرى - 80 سالگى شيخ - مفتاح النجاة در سال 522 هجرى - 82 سالگى شيخ - بحار الحقيقة در سال 527 هجرى - 87 سالگى شيخ .