احمد بن ابو الحسن النامقي الجامي ( احمد ژنده پيل ) ( شيخ احمد جام )

مقدمه 21

كنوز الحكمة ( فارسى )

جلوه‌هايى از نثر واعظانه و سنت مجلس‌گويى در كتاب « كنوز الحكمة » اين كتاب به جهت ويژگىهايى كه برخواهيم شمرد - مىتواند از ارزنده‌ترين نمونه‌ها و يادگارىهاى اسلوب نثر واعظانه ( خطابى و منبرى ) به شمار آيد . اين نوع نثر يادگارى ديرپا از سنت مجلس‌گويى واعظان و اصحاب عرفان و نظام خانقاهى به شمار مىرود و تا روزگار شيخ جام - زمانى قريب به چهارصد سال - به تداوم در بستر فرهنگ و ادب ايران جارى بوده و همچون ميراثى كهن و سنتى در حوزه‌ى نظام خانقاهى خراسان به بار نشسته است . ناگفته نماند كه تنها بدعت و نوجويى ماندگار در حافظه‌ى اين نوع مجلس‌گويىها - قبل از شيخ جام - سلوك و رفتارهاى سرخوشانه و سنت‌شكنانه‌ى شيخ ابو سعيد ابو الخير بوده است كه تا حدودى باعث طراوت و تنوع در اسلوب سنت مجلس‌گويى شده . گويند كه وى علاوه بر توجه به قرآن و حديث رسول در روش مجلس‌گويى ، شعر را - و بعضا اشعارى از ادب شفاهى عامه را - ترويج مىنموده و ازاين‌رو نيز مايه‌ى دلگيرى و حتى نفرت گروهى از متشرعه قرار گرفته است و حتى صوفيان و پيران نظام خانقاهى عصر وى نيز - علاوه بر علماى شريعت و زاهدان عصر - از اينكه او سنت مشايخ سلف را در شيوه‌ى مجلس‌گويى رعايت نمىنموده دل‌چركين بوده‌اند . « 1 » و البته اين سنت‌شكنى شيخ ابو سعيد بعدها با نثر شاعرانه و ابيات زيباى خواجه عبد الله انصارى ادامه يافت و در حوزه‌ى ادبى و عرفانى هرات باليد و ارجمند گرديد . بارى ، نثر و سنت مجلس‌گويى شيخ جام دو تجربه‌ى گرانقدر را در حافظه داشته است : - تجربه‌ى سنتى مشايخ پيش از شيخ ابو سعيد كه پس از شيخ نيز همچون سنتى

--> ( 1 ) . چشيدن طعم وقت ، ص 25