چنان كه فضل دارو نه از آن است كه تلخ است ، لكن اندر گرسنگى ده فايده است : فايدهء اول آنكه دل صافى و روشن گرداند ، و سيرى مردم را كور دل و كند انديشه كند ، و بخارى از معده بر دماغ شود كه مردم را كاليو [ 1 ] كند تا انديشه بشوليده [ 2 ] شود . و از اين گفت رسول ( ص ) كه « دلهاى خويش را زنده گردانيد به اندك خنديدن و پاك گردانيد به گرسنگى تا صافى تنك [ 3 ] شود . » و گفت ( ص ) : « هر كه خويشتن گرسنه دارد دل وى زيرك شود و انديشهء وى عظيم گردد . » شبلى ( ره ) گفت : « هيچ روز گرسنه ننشستم للّه را [ 4 ] كه نه اندر دل خويش حكمتى و عبرتى يافتم تازه . » و رسول ( ص ) گفت : « سير مخوريد كه نور معرفت اندر دل شما كشته شود . [ 5 ] » پس چون معرفت راه بهشت است ، و گرسنگى درگاه معرفت است ، گرسنه بودن در بهشت زدن است ، چنان كه گفت أديموا قرع باب الجنّة بالجوع . [ 6 ] فايدهء دوم آنكه دل رقيق شود چنان كه لذّت ذكر و مناجات بيابد . و از سيرى قسوت و سختى دل خيزد تا هر ذكر كه همىكند بر سر زبان باشد و اندر درون دل نشود . جنيد ( ره ) مىگويد : « هر يكى از شما ميان خود و ميان حق - تعالى - توبرهء پرطعام بنهاده است و آنگاه همىخواهد كه لذّت مناجات يابد ، هرگز اين نبود . » فايدهء سوم آنكه بطر [ 7 ] و غفلت دروازهء دوزخ است ، و شكستگى و بيچارگى و عاجزى درگاه بهشت است ، و سيرى بطر و غفلت آورد ، و گرسنگى عاجزى و شكستگى آورد . و تا بنده خود را به چشم عجز نبيند - كه

--> [ 1 ] گيج ، كودن [ 2 ] پريشان . [ 3 ] رقيق ، نرم ص 24 - ح 3 . [ 4 ] براى خدا . [ 5 ] خاموش شود . [ 6 ] كوفتن در بهشت را با گرسنگى ملازم شويد . [ 7 ] بطر ص 21 - ح 6 .