آثار غزالى غزالى در جهان دانش و دورانديشى از جملهء بزرگترين نام‌آوران برخوردار از انديشهء انسانى است ، متفكر وارسته‌اى است كه در ميان مردم روزگار به بالاترين پايگاه انديشه راه يافته است . پس اگر در مورد تعداد آثار مردى پركار و فراوان اثر ، چون او مبالغه شود ، و حقيقت و افسانه درهم آميزد ، جاى شگفتى نخواهد بود . غزالى همچون ارسطو ، از دانشوران بلند آوازه‌اى است كه علاوه بر نوشته‌هاى اصلى خودش ، با گذشت زمان كتابهاى فراوان ديگرى به وى نسبت داده‌اند ، كتابهايى كه تعدادش شش برابر رقمى است كه خودش دو سال پيش از مرگ - در نامه‌اى كه به سنجر نوشته - يادآور شده است . [ 1 ] آميختن همين آثار فراوان با كتابهاى اصلى او ، كار پژوهش را بر اهل تحقيق چنان دشوار كرده كه براى شناسايى درست از نادرست پژوهشگران را به معيار دقيق - يعنى ترتيب تاريخى آثار غزالى - نياز افتاده است ، معيارى كه مىتواند تاريخ پيدايش هر يك از آثار اصلى غزالى را روشن سازد . شناخت دوران تكامل انديشهء اين بزرگ استاد تنها با وجود چنين معيارى امكان‌پذير است و بدين‌وسيله ممكن است از چگونگى تحول بزرگى كه در زندگى پرنشيب و فراز او رخ نموده آگاه شد . ترتيب تاريخى آثار غزالى - خوشبختانه خاورشناسان در زمينهء ترتيب تاريخى آثار غزالى بسيار كار كرده‌اند و دكتر عبد الرحمن بدوى ، چكيدهء كارهاى علمى بيشتر آنان را در آغاز كتاب ارزندهء خود به نام مؤلفات الغزالى گرد آورده است كه ترجمهء گلچينى از آن را در اينجا خواهم آورد : از گُشه و مكدونالد و گلدزيهر كه بگذريم ، نخستين خاورشناسى

--> [ 1 ] بدان كه اين داعى در علوم دينى هفتاد كتاب كرد . . . ( « مكاتيب فارسى » غزالى ، تصحيح عباس اقبال ، ص 4 )