( 222 . ) منظور از « اول » در اينجا « اول زمانى » نيست ، بلكه آغاز سلسلهء عليت و علت نخستين است ، زيرا واجب الوجود علت نخستين همهء موجودات و حافظ آنها است ، قبل از همه بوده و بعد از همه خواهد بود ( 223 . ) ايها الناس لا يجرمنكم شقاقى . . . « مردم دشمنى با من شما را به گناه وا ندارد » . اين جمله‌ها مربوط به جمعى از منافقان است كه با امام عليه السّلام سر سازش نداشتند و لذا سعى مىكردند به امام ( ع ) اعتراض كنند و به هنگام سخنرانى آن حضرت به يكديگر نگاه مىكردند و با اشاره‌هاى چشم ، ايرادات و حرفهاى خود را به يكديگر مىفهماندند ، ! ( 224 . ) ابن ابى الحديد مىگويد : مصداق روشن اين سخن عبد الملك مروان است چه اين كه آنچه امام عليه السّلام فرموده است ، او به هنگام حكومت خود ، اين كارها را انجام داد ، مردم فراوانى را كشت ، اموال بسيارى را غارت نمود و ستمهائى روا داشت ، و ممكن است در بارهء عده‌اى از حكام بنى اميه باشد . ( شرح ابن ابى الحديد جلد 7 صفحه 99 ) ( 225 . ) آنچه در اين خطبه آمده است به طور پراكنده با كمى اختلاف در بعضى الفاظ در كتابهاى ذيل وارد شده است - توجه داشته باشيد بعضى از اين كتابها