الشيخ محمد علي الگرامي القمي

82

مالكيت ها ( فارسى )

زمين به قصد ارباب كار مىكند ( هر چند با فكر غلط و مبانى استثمارى ) زمين ملك رعيّت نمىشود . در پاسخ بايد گفت : قصدى كه بر اساس اجبار به وجود آمده باشد و فرصت فكر كردن ندهد خاصيتّى ندارد . و اگر هم در ظاهر هيچ گونه اجبارى در كار نباشد ، ليكن چون بر اساس اغوا و به جهالت و گمراهى انداختن رعيّت ، از جانب رژيم حاكم بر جامعه بوده است ، ارزشى ندارد ، و همانطور كه گفتيم زمين ملك رعيّت مىشود كه زحمت كشيده و در آن كار كرده است . البته مواردى كه رعيّت با درايت كامل و بدون هيچ گونه اجبارى زمين را براى ارباب آباد كرده است ، زمين ملك ارباب مىشود . ممكن است همانطور كه پيش از اين گفتيم ، رعيّت فكر كند كه داشتن زمين و ادارهء آن مشكلاتى دارد كه كار كردن براى ديگرى و حقوق معلوم گرفتن آسان‌تر از آن باشد و نخواهد كه منتظر درآمد مجهول بماند . در اين صورت واقعاً براى ارباب احياء كرده است ، ليكن آن مواردى كه بر اساس جهالت و بىخبرى و يا اجبار شخص انجام شده است هيچ گونه اثرى نخواهد داشت . به اين حديث توجه فرمائيد : « ابوولَّاد مىگويد : استرى را كرايه كردم كه تا قصر ابن هبيره بروم و برگردم و مبلغ معينى بپردازم . به دنبال بدهكارم رفتم ، وقتى نزديك پل كوفه رسيدم ؛ مطلع شدم بدهكارم به طرف نيل رفته است ، من هم به آن سمت رو آوردم ، و وقتى به نيل رسيدم ، مطلع شدم بدهكارم به سوى بغداد رفته است ، پس به دنبالش رفتم و او را پيدا كردم و كارم را انجام دادم و به كوفه برگشتم ، اين رفت و آمد پانزده روز طول كشيد ، صاحب استر را از جريان مطّلع كردم و خواستم از او حلاليّت