متمسّك شوند به استارِ « 1 » آن خانه ، و پناه برند از شرّ معاصى گذشته و آينده به اركان آن خانه ، و گاهى سعى بكنند در نزد حقّ به آهسته‌روى و تندروى ، تا اينكه مبيّن و آشكار شود بر آنها عزّت ربوبيّت و پروردگارى و ذلّت عبوديّت و بندگى ، و بشناسند خودشان را ، و بگذارند بر زمين كبر و خودپرستى را ، و قرار بدهند قلّادهء ذلّت را در گردنهاى خودشان ، و خود را معلّم و علامتدار بكنند به نشانه‌هاى مذلّت ، و بكنند از تنهاى خود پوشش و لباس عزّت و فخر را نسبت بر خداى عالم ، و اينها از بزرگترين فوايد حجّ است ؛ زياده بر اينكه در حجّ كردن هست به سبب احرام و وقوف در مشاعر عظام ، مذاكره و يادآورى از اهوال و خوفهاىِ قيامت ، به جهت اينكه هرگاه با دقّت ملاحظه شود ، معلوم مىباشد اينكه حجّ ، حشر اصغر است براى مردم و قيامت كوچك . باز اگر ملاحظه كنى و فكر نمايى در احرام بستن مردم ، به اينكه تمامى لباس متعارف « 2 » را كنده و دو قطعهء پارچهء ندوخته به دوش انداخته و به كمر بسته ، با صداهاى بلند شده به تلبيه ، رو به طرف مَواقف « 3 » نهاده ، و در آن موقفها ايستاده متحيّر و واله « 4 » و سرگردان ، ناله‌كنان ، فريادِ وانفسا زنان كه آيا يك ساعت بعد از اين ، كار من به فلاح و رستگارى خواهد رسيد و يا اينكه العياذُ بِاللَّه ، به خيبت « 5 » و زيانكارى ؟ چقدر شباهت دارد به بيرون آمدن مردم از قبرهاى خودشان ، به زينت كفن آراسته و نالهء وا غَوثاه از معاصى خود بلند نموده و تماماً به خط مستقيم و اضطراب تمام ، رو به محكمهء عدل و زمين محشر گذاشته ، واله و سرگردان در اينكه مآل كار چه خواهد شد ؟ نعيم ابدى در بهشت يا عذاب اليم در جهنّم ؟ يا كه ساير افعال و حركات حاجيان در طواف و سعى و برگشتن و به آرام رفتن و دويدن ايشان شباهت دارد به افعال و حركات كسى كه خوفناك و پريشان حال و مشوّش احوال ، مضطرب و بىهوش شده ، پى گريزگاه و

--> ( 1 ) - اسْتار : پرده‌ها . لغت نامه . ( 2 ) - مُتَعارَف : مشهور ، متداول . لغت‌نامه . ( 3 ) - مَواقِف : جمع موقف ؛ مَوْقِف : محل توقّف . لغت نامه . ( كنايه از جايگاه‌هاى توقّف حج‌ّگزاران ، همچون‌عرفات و مشعر و مِنى . . . است . م . ) ( 4 ) - والِه : حيران . لغت‌نامه . ( 5 ) - خَيْبَة : نااميد گرديدن ، زيانكار شدن . لغت نامه .