جعفر الخياط ( مترجم : فرهنگ / تدوين : الخليلى )
32
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى )
در آن محلهء مسفله قرار دارد . از اين رو بارانهايى كه گاهى بر مكه مىبارد ، به سوى جنوب و محلهء مسفله سرازير شده و در دشتى كه « وادى الطرفين » ناميده مىشود و بخش معظمى از شهر مكه در اين دشت قرار دارد ، فرو مىرود . بورخارت مىگويد : شهر مكه را مىتوان شهرى زيبا بشمار آورد ، زيرا خيابانهاى آن وسيعتر و عريضتر از خيابانهاى ديگر شهرهاى مشرقزمين مىباشد ، و خانههاى آن نيز با ارتفاع زياد و با سنگ ساخته شده و پنجرههاى آن به سوى خيابانها گشوده مىشود ، از اين رو به شهر حالتى زنده و متحرك مىدهد . مزيتى كه خانههاى مصر و سوريه فاقد آن بوده و غالباً پنجره به سوى خيابان ندارند . مكه همانند جده داراى تعدادى خانههاى سه طبقه است ، علاوه بر اين ، مكه محصور به هيچ دژ و حصارى نمىباشد بلكه كوههاى اطراف شهر ، دژهاى طبيعى هستند كه مىتوانند در برابر دشمن ، در صورتى كه به روشهاى اصولى از آن استفاده شود ، مقاومت كنند . در گذشتههاى دور ، مكه را سه حصار حفظ مىكرد ؛ نخستين دژ در دشتى كه در خيابان معلّى بود قرار داشت و دومين دژ در محلهء الشبيكه ساخته شده بود و سومين حصار در دشتى قرار داشت كه كوچههاى محلهء مسفله بدان ختم مىگرديد ، تقريباً تمامى خانههاى مكه - بجز خانههاى اشراف و اعيان - براى سكونت حجاج و پذيرايى از آنها ساخته شده است . سپس بورخارت به آب مكه اشاره مىكند و مىگويد : مكه شهر كم آبى است ، و اين تقريباً گرفتارى دائمى مكيان است ؛ زيرا آب چاه زمزم گو اين كه مىتواند احتياجات مردم را برآورده كند ، ليكن اين چاه برغم شهرت و قداست آن ، از آب سنگينى برخوردار است كه هضم غذا را دشوار مىسازد ، گذشته از آن كه فقرا آزادانه قادر به استفادهء هميشگى از آن