على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3991
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
هيلان ( hayal n ) و ( hayl n ) ا . ع . آنچه فرو ريزد از ريك . هيلان ( hayl n ) ا . ع . نام قبيلهاى در يمن . و نام جايى . و نام كوهى . هيلة ( haylat ) ا . ع . نام بزى كه اگر دوشنده به روى سختى كردى و وى را آزار نمودى شير دادى و گرنه سرون زدى . و ازين جاست مثل : هيل خير حالبيك تنطحين و هيل مناداى مرخم هيلة و حالبيك مثناى حالب كه بكاف ضمير راجع بهيلة اضافه شده و تنطحين واحد مخاطب مؤنث از نطحه يعنى سرون زد او را خطاب بهيلة ، و اين مثل را درباره شخصى گويند كه بدى مىكند در حق كسى كه بوى احسان كرده است . هيلة ( hilat ) ا . ع . ترس . و كار هولناك . هيلج ( haylej ) ا . پ . خداوند خانه . و رييس خاندان و قبيله . هيلع ( hayla ' ) ا . ع . سست و ضعيف . هيلك ( haylak ) ا . پ . پاره سنگهاى چند كه در ميان سنگهاى بناى عمارت مىريزند . و فرجههاى ميان رده سنگهاى بنا كه آنها را از گل و گچ و جز آن پر كردهاند . و سطح ديوار . هيلكون ( haylakun ) ا . ع . داس بىدندانه . هيللة ( haylalat ) ا . ع . لا إله الا للّه گفتن . يق : قد اكثرت من الهيللة . هيلمان ( haylam n ) و ( haylom n ) ا . ع . مال بسيار . و ريك . و باد . يق : جاء بالهيل و الهيلمان . هيلو ( haylu ) و هيلوى ( hayluy ) ا . پ . گردگان بازى . هيلوى ( hiluy ) ا . پ . نوع قمار و بازى . هيله ( hayle ) ا . پ . كدخدا و خداوند خانه . هيله ( hile ) ا . پ . گردباد . و مكر و حيله . هيليدن ( hilidan ) ف م . پ . فرو گذاشتن و ترك دادن و فرو انداختن . هيم ( haym ) ا . ع . سوگند . يق : هيم الله : يعنى سوگند بخداى . هيم ( haym ) م . ع . هام هيما و هيمانا ( از باب ضرب ) : دوست داشت زن را و عاشق گرديد و سرگشته و شيفته شد از عشق و جز آن . و هام الرجل : رفت آن مرد بر غير اراده و مراد . هيم ( him ) ص - ع . ج . اهيم و هيماء . هيم ( him ) ا . ع . شتران تشنه . قوله تعالى : فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ . هيم ( hayam ) پ . كلمهء فعل يعنى هستم و موجودم و حاضرم . هيم ( hoyom ) ع . ج . هيام . هيماء ( haym ' ) ص . ع . مؤنث اهيم . يق : ناقة هيماء : ماده شتر تشنه . ج : هيم . هيماء ( haym ' ) ا . ع . بيمارى است مر شتر را كه از آشاميدن آب باران جمع شدهء در بيابان حادث گردد . و دشت بىآب و بىنشان و بىراه . هيمالايا ( him l y ) ا . پ . سلسلهء كوهستانى در آسياى مركزى ما بين هندوستان و چين . ر . سوالك . هيمان ( haym n ) ص . ع . تشنه . و شيفته و سرگشته . ج : هيام . هيمان ( haym n ) م . ع . هام هيما و هيمانا . ر . هيم . هيمرة ( haymarat ) ا . ع . پيرهزن فانى . هيمستان ( hime - st n ) ا . پ . ياى مجهول - انبار هيزم و توده هيزم . هيمع ( hayma ' ) ا . ع . مرك شتاب . و نام درختى . هيمع ( hayma ' ) ص . ع . ذبح هيمع : ذبح شتاب . هيمنة ( haymanat ) م . ع . هيمن الرجل هيمنة : آمين گفت آن مرد . و هيمن الطائر على فراخه : بال گسترد آن مرغ بر بچه خود . و هيمن على كذا : نگهبان و رقيب گرديد بر آن . هيمه ( hayme ) و ( hime ) ا . پ . ياى مجهول - آش و قيمه شوربا و گوشتابه . هيمه ( hime ) ا . پ . ياى مجهول - هيزم و چوبى كه جهة سوزاندن قطعه قطعه كرده باشند . و هيمه تر فروختن : مكر و غدر كردن و حيله كردن و تزوير كردن . هيمهدان ( hime - d n ) ا . پ . ياى مجهول - جايى كه در آن هيزم انبار مىكنند . هيمهريز ( hime - riz ) ا . پ . هر دو يا مجهول - ريزههاى چوب . هيمهزفت ( hime - zaft ) ا . پ . ياى مجهول - تخته و يا كندهء درختى كه قصاب به روى آن گوشت را مىبرد . هيمهشكن ( hime - cekan ) ا . پ . ياى مجهول - كسى كه چوبها را براى سوزاندن قطعه قطعه مىكند . هيمهكش ( hime - kac ) ا . پ . ياى مجهول - آنكه هيمه حمل مىكند براى فروختن .