على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

3988

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ياى مجهول - پيشوا و پير آتشكده و قاضى زردشتيان و مردم آتش‌پرست و زاهد و مرتاض . هيربدخانه ( hir - bod - x ne ) ا . پ . ياى مجهول - آتشكده . هيرة ( hayrat ) ا . ع . زمين سهل و آسان و نرم . هيردان ( hayrod n ) ا . ع . دزد . و نام گياهى . و نام مردى . هيرسا ( hir - s ) ا . پ . ياى مجهول - پارسا يعنى كسى كه در همه عمر با زنان نزديكى نكرده باشد . هيرط ( hayrat ) ا . ع . رخو و نرم . هيرع ( hayra ' ) ا . ع . مرد ترسو و جبان ضعيف بىخير . و مرد گول و احمق . و باد تند با گرد و غبار . و زن نزيف سبك و چست . هيرعة ( hayra'at ) ا . ع . ناى شبانان . و گرد و غبار معركه . و آواز شوريدهء كارزار . و ديو بيابانى . و زن نيك آزمند جماع . هيرك ( hirak ) ا . پ . بزغاله و بچه بز . و بچه شتر . هيركده ( hir - kade ) ا . پ . ياى مجهول - آتشكده . هيرمند ( hir - mand ) ا . پ . ياى مجهول - عابد و عبادت كننده و متواضع و خاضع و پيشواى زردشتيان . و نام رودخانه‌اى در سيستان . و از القاب گشتاسب . هيرون ( hayrun ) ا . ع . نوعى از خرما . هيرون ( hirun ) ا . پ . نوعى از نى ميان‌پر . هيره ( hire ) ا . پ . پس گردن كه بتازى قفا گويند . هيرى ( hiri ) ا . پ . خيرى و گل شب‌بوى . هيز ( hiz ) ا . پ . دولچه حمامى كه بدان آب بر اطراف حمام ريخته و آن را شستشوى دهند . و حيز و مخنث . و پشتيبايى . هيزارما ( hiz rm ) ا . پ . نعناع . هيزان ( hiz n ) ا . پ . تير سقف . هيزب ( hayzab ) ص . ع . تيز و تند و توانا . و ليث هيزب : شير توانا . هيزعة ( hayza'at ) ا . ع . ترس . و بانك و شور و خروش در پيكار . هيزلة ( hayzalat ) ا . ع . ستور بارى . هيزم ( hayzam ) ا . ع . درشت و سخت از هر چيزى . و شير بيشه . هيزم ( hizam ) و ( hizom ) در هر دو ياى مجهول . و ( hizam ) ياى معروف ا . پ . چوب و هيمه و جيپا و چوبى كه براى سوختن و آتش روشن كردن به كار مىبرند . و هيزم تر فروختن : حيله كردن و غدر كردن و تزوير كردن و مكر كردن . و هيزم سوختنى : چوبى كه بدان آتش مىافروزند . هيزم‌كش ( hizom - kac ) ا . پ . كسى كه هيمه براى فروش بار مىكند و آنكه هيمه‌ها را به روى هم مىچيند براى سوزاندن . و هيزم‌كش ديو : مزدور ديو و فتنه‌انگيز در ميان مردمان و برآغالانندهء جنگ . هيزن ( hizan ) ا . پ . تير سقف . هيزه ( hize ) ا . پ . چنگال سه شاخه‌اى كه بدان غله بر باد مىدهند كه هج نيز گويند . هيزينه ( hizine ) ا . پ . قطعهء سنگى استوانه‌اى شكل كه آن را به روى كاهگل بالاى پشت‌بام مىغلتانند تا وى را هموار و صاف و سخت كرده باران در وى نفوذ نكند و غلطك نيز ناميده مىشود . هيس ( hays ) ا . ع . آماج . و همهء ابزار برزيگرى از جفت گاو و جز آن . هيس ( hays ) م . ع . هاس هيسا ( از باب ضرب ) : با فزونى گرفت چيزى را . و به پا كوفت و پراكنده كرد . و رفت بهر نوع كه بود . هيس هيس ( haysa - hayse ) ا . ع . كلمه‌ايست كه در هنگام امكان كارى و برانگيختن بر كارى گويند . هيش ( hayc ) م . ع . هاش القوم هيشا ( از باب ضرب ) : جنبيدند و حركت كردند آن گروه و برانگيخته شدند و بهيجان آمدند . و هاش فلان بين القوم : فتنه برانگيخت فلان در ميان آن گروه . و هاش فلان : نرم ده شيد فلان . و هاش الشئ : جمع كرد و فراهم آورد آن چيز را . و هاش الكلام : بسيار سخن گفت . هيش ( hic ) ص - م ف . پ . ياى مجهول - هيچ . ر . هيچ . هيش ( hic ) ا . پ . ياى مجهول - پارچه‌اى از كتان كه بيشتر در هندوستان بافند . و آهنى كه زمين را بدان شيار كنند و خيش . و فيل كلان و بزرك خواه نر باشد و يا ماده . هيشات ( hayc t ) ا - ع . ج . هيشة . و قولهم : ليس فى الهيشات قود اى ليس فى القتل فى الفتنة لا يدرى قاتله قود . هيشة ( haycat ) ا . ع . فتنه و شورش و اضطراب . و گروه مردم آميخته . و دابه‌اى كه آن را ام حبين : نيز گويند . ج : هيشات . هيشت ( hict ) ا . پ . نيزه و رمح .