على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

3986

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

لك ( laka ) و هيت لك ( lake ) و هيت لكما و هيت لكم و هيت لكن . هيتاء ( hit ' ) ا . ع . پاره‌اى از شب . هيتال ( hayt l ) ا . پ . آزاد از خراج . و مردم قوى هيكل و توانا . و ولايت ختلان و ملك بدخشان و پادشاهان آنجا را هياتله مىگفته‌اند و اين جمع بر وزن جموع تازى آمده مانند افغان و افاغنه . هيتان ( hayt n ) و ( hit n ) ا . پ . كذب و دروغ و باطل و ناحق و ناراست . هيتكور ( haytakur ) ا . ع . آنكه بيدار نشود نه در روز و نه در شب . هيتم ( haytam ) ا . ع . نوعى از درخت شور . هيث ( hays ) ا . ع . جنبش و حركت . هيث ( hays ) و هيثان ( hayas n ) م . ع . هاث له هيثا و هيثانا ( از باب ضرب ) : چيزى اندك به آن داد . و هاث الشئ : جنبيد آن چيز . و هاث فلان من المال : روا شد حاجت فلان از مال و هاث فى المال : تباهى انداخت در مال و نيز كم كرد دهش را . هيثة ( haysat ) ا . ع . گروه از مردم . هيثم ( haysam ) ا . ع . چوزه كركس . و چوزه عقاب . و ريك توده سرخ و نرم . و زمين هموار . و از اعلام است . هيج ( hayj ) ا - ص . پ . راست و درست . و از بيخ بركننده . و اغوا و برانگيختگى . و احترام و تعظيم و توقير و وقار . هيج ( hayj ) ا . ع . يوم هيج : روز باد . و روز ابر . و روز باران . و روز كشش و كارزار . هيج ( hayj ) م . ع . هاج النبت هيجا ( از باب ضرب ) : خشك و زرد گرديد آن گياه . و هاج الشئ هيجا و هياجا و هيجانا : برانگيخته شد آن چيز . و هاجه : برانگيخت آن را ( لازم و متعدى ) . و هاج هائجه : برانگيخته شد غضب او . و هاجت الابل : تشنه شدند شتران . و نيز هيج : جوش زدن خون و جز آن . هيج ( hij ) ا . پ . چنگال سه شاخه كه بدان غله بر باد مىدهند . هيج ( hije ) ا . ع . كلمه‌ايست كه بدان شتر را زجر مىكنند . هيج ( hayyej ) ص . ع . گرد و غبار بلند شده . و خشم و غضب برانگيخته شده . هيجا ( heyj ) ا . پ . مأخوذ از تازى - رزم و نبرد و جنك و پيكار . هيجاء ( hayj ' ) و هيجا ( hayj ) ا . ع . جنك . هيجان ( hayaj n ) م . ع . هاج هيجا و هيجانا . ر . هيج . هيجان ( hayaj n ) ا . پ . مأخوذ از تازى - آشفتگى و برانگيختگى و اضطراب و جوش و خروش و جوشش و خشم و غضب . و آماس چشم . هيجبوس ( hayjabus ) ا . ع . مرد دراز احمق . و درشت‌خوى شتاب‌زده . هيجده ( hij - dah ) پ . ص . توصيفى عددى : مژده و ده بعلاوه هشت . هيجدهم ( hijdahom ) ص . پ . چيزى كه در مرتبهء هيجده واقع شود . هيجفل ( hayjafel ) ص . ع . قوس هيجفل : كمان سبك تير يا سبك تيرگذار . هيجمان ( hayjom n ) ا . ع . مرواريد بزرك و كلان . و نام مردى . هيجمانة ( hoyjom nat ) ا . ع . مرواريد . و عنكبوت . و نام زنى . هيچ ( hic ) ص . م ف . پ . ياى مجهول - ناچيز و لاشئ و معدوم گرديده و بر طرف شده و نيست گشته و ناپديد شده . و هرگز نه و اصلا نه و ابدا نه . و هيچ نگفت : يعنى اصلا و ابدا سخن نگفت . و هيچ و پوچ : هر چيز بيهوده و بىمعنى و باطل . هيچ اصلا ( hic - asl ) م ف . پ . ياى مجهول - نه در اصل و نه در نسبت . هيچ چيز ( hic - ciz ) پ . ياى اول مجهول - كلمهء نفى كه در عدم وجود چيزى استعمال مىشود و چون گويند چيست اگر چيزى نباشد مىگويد هيچ چيز . هيچ‌دان ( hic - d n ) ص . پ . ياى مجهول - نادان . هيچ‌كاره ( hic - k re ) ص . پ . ياى مجهول - محروم از هر شغل و عملى و كسى كه اصلا شايسته و سزاوار براى كارى نباشد . و هيچ‌كارهء همه كار : محروم از هر كارى و ناكامياب در هر كارى . هيچ‌كس ( hic - kas ) پ . ياى مجهول - كلمهء نفى كه در عدم وجود كسى استعمال مىگردد و چون گويند كيست درين‌جا اگر كسى نباشد جواب مىدهد هيچ‌كس . هيچ‌كس ( hic - kas ) ص . پ . ياى مجهول - ناكس و فرومايه و كمينه . هيچ‌گاه ( hic - g h ) و هيچ‌گه ( hic - gah ) پ . در هر دو ياى مجهول - كلمهء نفى يعنى هيچ جا و هيچ وقت و هرگز و چون بر سر فعل منفى درآيد اثبات را مىرساند مانند هيچ‌گاه چنين نباشد يعنى هميشه چنين است . هيچ‌گونه ( hic - gune ) پ .