على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3931
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
جامه كهنه . هرس ( haras ) م . ع . هرس الرجل هرسا ( از باب سمع ) : سخت گرديد خوردن آن مرد و حريص شد در خوردن . هرس ( hares ) ا . ع . گربه . و شير استوار اندام پرخوار . هرساله ( har - s le ) م - ف . پ . ساليانه و همه سال . هرسة ( haresat ) ص . ع . ارض هرسة : زمينى كه در آن درخت هراس بسيار باشد . هر سو ( har - su ) م - ف . پ . هر طرف و هر كنار و هر جانب . هر سويه پادشاهان har - suye ) ( p dec h n پ . آن سلسله از نژاد پادشاهان را گويند كه پس از مرك اسكندر مقدونيايى در ايران طلوع كردند . هر سه دختر ( har - se - doxtar ) ا . پ . سه ستاره دب اكبر . هر سه نوع ( har - se - nav ' ) ا . پ . مواليد ثلاث يعنى جماد و نبات و حيوان . هرش ( harc ) م . ع . هرش الدهر هرشا ( از باب نصر و ضرب ) : سخت گرديد روزگار . هرش ( herc ) ا . پ . زهر و سم . هرش ( harac ) ا . پ . هرس و نخستين شيرى كه پس از زاييدن از پستان سيلان مىكند . هرش ( harac ) م . ع . هرش هرشا ( از باب سمع ) : بدخوى گرديد . هرش ( harec ) ا - ص . ع . گول و احمق و زشتخوى . هرشبة ( hercabbat ) ا . ع . زن پير . هرشة ( harecat ) ص . ع . مؤنث هرش : زشتخوى . هرشفة ( harcafat ) م . ع . اندك اندك آشاميدن . و خشك شدن ليقه دوات . يق : هرشفت الدواة اذا يبست . هرشفة ( hercaffat ) ا . ع . پيره زال . و لته پارهاى كه بدان آب باران از زمين بردارند و در آوندى بفروشند و جمع كنند و اين كار را در خشكسالى نمايند . و ليقه دوات وقتى كه خشك گردد . و دول كهنه . هرشفه ( harcefe ) و ( hercefe ) ا . پ . مأخوذ از تازى - اسفنج و ابر مرده . هرشم ( hercamm ) ا . ع . سنك نرم . و كوهى كه خاك آن نرم و به آسانى كنده شود . هرشمة ( hercammat ) ا . ع . گوسپند بسيار شير . و زمين درشت . هرشن ( hercen ) ا . ع . كسى كه كنجهاى دهن وى فراخ باشد . هرشه ( harce ) ا . پ . عشقه و هر گياهى كه بر درخت پيچد . هرص ( haras ) ا . ع . كرم . و جرب خشك . هرص ( haras ) م . ع . هرص هرصا ( از باب سمع ) : گرفتار جرب خشك گرديد . هر صورت ( har - surat ) م ف . پ . هر وجه و هر طريق . و در هر صورت : كلمهايست كه در اختصار كلام استعمال مىكنند . هرض ( harz ) م . ع . هرض الثوب هرضا ( از باب نصر ) : دريد جامه را . هرض ( haraz ) ا . ع . جرب خشك كه از گرما پديد آيد . هرط ( hart ) م . ع . هرط عرضه و فيه هرطا : دريد ناموس آن را و بد گفت آن را . و هرط الشئ : پاره كرد آن چيز را . و هرط فى الكلام : سخن نااستوار و زشت گفت . هرط ( hart ) و ( hert ) ا . ع . گوشت لاغر شبيه آب بينى خشك شده . هرط ( hert ) ص . ع . ناقة هرط : ماده شتر كلانسال . ج : اهراط و هروط . هرط ( hert ) ا . ع . مرد متمول مالدار . و ميش كلانسال لاغر . هرط ( herat ) ع . ج . هرطة . هرطال ( hert l ) ا . ع . دراز قامت . هرطة ( hertat ) ا . ع . ميش كلانسال لاغر . و زن ترسو . ج : هرط . هر طرز ( har - tarz ) م ف . پ . هر طريق و هرطور و هر روش . هرطمان ( hartam n ) و ( hartom n ) و ( hortom n ) ا . ع . مأخوذ از هردومان و بمعنى آن . هرطور ( har - tavr ) م ف . پ . بهر طريق و بهر نحو . هرع ( har ' ) م . ع . سخت راندن ، و الفعل من فتح . و مر يهرع : يعنى بسرعت گذشت . و هرع ( مجهولا ) : شتاب كرد در تندروى . هرع ( hara ' ) ا . ع . رفتار با سرعت و اضطراب . هرع ( hara ' ) م . ع . هرع الدم هرعا ( از باب سمع ) : روان گشت خون . و نيز هرع : شتابان و مضطربانه رفتن . يق : اقبل يهرع ( مجهولا ) : يعنى با شتاب و اضطراب پيش آمد . قوله تعالى : وَ جاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ اى يستحثون اليه كانه يحث بعضهم بعضا .