على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

3920

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

نمايى و دلالت و نجات از گمراهى . و هدايت كردن : دلالت كردن و راه راست نمودن و راه‌نمايى كردن . و نيز هدايت از اعلام است . هدايه ( hed ye ) ا . پ . مأخوذ از تازى - نام چند رساله . هدب ( hadb ) م . ع . هدبه هدبا ( از باب ضرب ) : بريد آن را . و هدب الناقة : دوشيد آن ماده‌شتر را . و هدب التمرة : چيد آن خرما را . هدب ( hodb ) ع . ج . هدباء . هدب ( hodb ) و ( hodob ) ا . ع . مژه چشم . و ريشهء جامه . و آن طرف از جامه كه بافته نشده . ج : اهداب . هدب ( hadab ) ا . ع . شاخه‌هاى ارطنى و مانند آن . و هر برك درخت كه هميشه بماند و خزان نكند مانند برك سرو و طرفاء . و هر گياهى كه برك ندارد و خود آن بجاى برك باشد . و هر برگى كه پهنا نداشته باشد . ج : اهداب و هداب . هدب ( hadab ) م . ع . هدبت العين هدبا ( از باب سمع ) : دراز شد مژه‌هاى آن چشم . و هدب الشجر : دراز و فروهشته گرديد شاخه‌هاى آن درخت . هدب ( hadeb ) ا . ع . شير بيشه . هدب ( hodab ) ع . ج . هدبة . هدب ( hoddob ) ا . ع . كندذهن عاجز . و گران‌جان گران‌سنك . هدباء ( hadb ' ) ص . ع . عين هدباء : چشم دراز مژگان . و نيز هدباء : مؤنث اهدب . يق : امراة هدباء : زن دراز مژگان . و شجرة هدباء : درختى كه شاخه‌هاى وى دراز و فروهشته باشد . هدبة ( hodbat ) و ( hodobat ) ا . ع . يك مژه چشم . و يك ريشه جامه . ج : هدب . هدبة ( hadabat ) ا . ع . واحد هدب : يعنى يك برك بىپهنا . هدبة ( hodabat ) ا . ع . نام مرغى . هدبد ( hodabed ) ا . ع . شير نيك خفته و چغرات شده . و خردى چشم و سستى آن باروانى اشك و شب‌كورى . و مرد سست بينايى . و شبلمى سياه . هدبس ( hadabbas ) ا . ع . ببر نر و بچه ببر . هدبل ( hedbal ) ا . ع . مرد بسيار موى و مرد ژوليده موى كه سر را شانه نكند . و مرد گران‌سنگ . هدبه ( hodbe ) ا . پ . جانوركى پر دست و پا كه خر خدا نيز گويند . هدة ( haddat ) ا . ع . آواز فرو افتادن ديوار و مانند آن و يك بار آواز آن . هدة ( heddat ) ا . ع . نوعى فرو افتادن ديوار و جز آن و هيئت فرو افتادن . هدجان ( hadaj n ) م . ع . رفتار پيران . و لرزان رفتن شترمرغ ، و الفعل من ضرب . هدجة ( hadajat ) م . ع . هدجت الناقة على ولدها هدجة ( از باب ضرب ) : ناليد آن ماده‌شتر بر بچهء خود . و هدجت الريح : با بانگ وزيد آن باد . هدجدج ( hadajdaj ) ص . ع . برفتار پيران رونده . هدد ( hadad ) ا . ع . آواز سخت و درشت . هدد ( hadad ) ا . پ . نام پادشاه دزدان . هدهد ( hodad ) ا . ع . هدد بن بدد : الملك الذى ياخذ كل سفينة غصبا . هدر ( hadr ) م . ع . هدر دمه هدرا و هدرا ( از باب ضرب و نصر ) : برايگان رفت خون آن و باطل گرديد . و هدرته : باطل گردانيدم آن را ( لازم و متعدى ) . و هدر الشراب هدرا و تهدارا : جوشيد شراب . و هدر الحمام هدرا و هديرا : بانك كرد آن كبوتر . و هدر البعير : بانك كرد آن شتر بىشقشقه . و هدر النخل هدرا : شكفته شد شكوفهء آن خرمابن . و هدر العشب هدرا و هدورا و هديرا : نيك دراز گرديد آن گياه و انبوه شد و بانجام رسيد روييدن آن . و ضربه فهدرت رئته هدورا : زد او را پس افتاد رية او . هدر ( hedr ) ص . ع . رجل هدر : مرد گران و سنگين . هدر ( hadar ) ص . ع . رايگان از خون و حق و جز آن . و خون باطل كرده . يق : دماؤهم هدر . و مردم از اعتبار افتاده . هدر ( hadar ) ا . پ . مأخوذ از تازى - مباح شدن ريختن خون كسى و باطل و ضايع و ناچيز شدن . و هدر رفتن يا بهدر رفتن : باطل و ناچيز شدن و ضايع گشتن . و هدر شدن خون : مباح شدن ريختن خون . هدرة ( hadarat ) و ( hedarat ) و ( hodarat ) ص . ع . ناچيز و ساقط شده ، مذكر و مؤنث و واحد و جمع در وى يكسان است . يق : رجل هدرة و امراة هدرة و رجال هدرة . و كذلك : هدرة و هدرة فى الكل . هدس ( hadas ) ا . ع . به زبان