على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3753
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و قولهم : نقاط من الكلاء : قطعههاى پراكندهء آن . و كذلك : نقط من الكلاء . و نيز نقطة : مال گزيده . و نام مردى . نقطه ( noqte ) ا . پ . مأخوذ از تازى - خجك سياهى بر سپيدى و عكس آن . و خجكى كه بر بالا و يا زير حرف گذارند . و نيل و داغ و خال و لكه و باصطلاح هندسه منتهاى خط . و نقطهء اعتدال ربيعى : در آمدن جرم آفتاب در مقابل ابتداى برج حمل . و نقطهء اعتدال خريفى : در آمدن جرم آفتاب در مقابل ابتداى برج ميزان كه در هر دو شب و روز مساوى مىگردد . و نقطهء دايره : آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . و نقطهء روشنتر پرگار : قطب فلك و مركز عالم و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . نقطهء زرين : آفتاب . و نقطه سويدا : سياهى دل . و نقطهء عرضى : نقطهء وهمى و خيالى . و نقطهء گل : مركز زمين و كرهء زمين . و نقطهء نه دايره : مركز زمين . و آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . نقطه بنقطه ( noqte - be - noqte ) م ف . پ . مأخوذ از تازى - بطور دقت و با كمال دقت . نقطهدار ( noqte - d r ) ص . پ . خجكدار و خالدار و حرفى كه بر زبر و يا زير آن نقطه باشد مانند ج و ش . نقع ( naq ' ) ا . ع . گرد و غبار . ج : نقاع و نقوع . و زمين نيكو خاك فراهم آمد نگاه آب . و جايى كه در آن آب جمع شده و حبس شده باشد . و آنچه در چاه و جز آن از آب فراهم آمده باشد . ج : نقاع و انقع . المثل : انه لشراب بانقع ، اين مثل را در حق كسى گويند كه بسيار آزموده كار و بر حذر درآيندهء امور و بمنتها رسانندهء مراد خود باشد و كسى كه در كارهاى سخت و دشوار در آمده باشد زيرا كه دليل و راهنما چون بشناسد دشتها را دانا و ماهر مىگردد در رفتن بسوى انقع يعنى جاهايى كه در آن آب فراهم آمده باشد . و نيز نقع : دشت و زمين پست و هموار . ج : نقاع . و نام موضعى نزديك مكه . نقع ( naq ' ) م . ع . نقع الموت نقعا ( از باب فتح ) : بسيار گرديد مرك . و نقع فلانا بالشتم : بد گفت و دشنام زشت داد فلان را . و نقع زيد بالشراب و الخبر : شفا يافت زيد از آن شراب و خبر . و نقع الدواء فى الماء : خيسانيد آن دارو را در آب . و نقع فلان بالماء نقعا و منقعا : سيراب شد فلان از آب . يق : شرب حتى نقع . و نقع الماء فى المنقعة نقعا : بسيار ماند آب در منقعة . و نقعت النعامة : بانك كرد آن شترمرغ . و نقع الصارخ بصوته نقعا و نقيعا : در پى بانك رفت . و نقع الصوت : بلند شد آن آواز . و نقع الصوت : بلند كرد آواز را . و نقع الرجل : فرياد كرد آن مرد . و نقع الجيب نقعا : دريد گريبان را . و نقع فلانا : كشت فلان را . و نقع زيد : نحر كرد زيد نقيعة را . و نقع الريق فى فمه نقعا و نقوعا : فراهم آورد آب دهن را در دهن . و نقع الماء العطش : فرو نشاند آب تشنگى را . و ما نقعت بخبر فلان نقوعا : يعنى نه باك دارم از خبر فلان و نه تصديق مىكنم آن را . و نقع نقوعا : نقيعة ساخت . و قولهم : ميلوا ننقع لكم : يعنى برگرديد تا براى شما گوسپند و يا شتر كشيم . نقعاء ( naq ' ' ) ا . ع . زمين خوش خاك كه آب در وى گرد آيد . و زمين پست هموار . نقف ( naqf ) م . ع . نقف الشراب نقفا ( از باب نصر ) : صاف نمود شراب را و يا آميخت شراب را با آب . و نيز نقف : شكستن تارك سر و سخت زدن بر آن و يا با نيزه و يا با عصا زدن بر آن . و نزديك بدماغ رسيدن شكستگى . و باندرون رسيدن جراحت و ريش ستور . و كفانيدن حنظل . و سوراخ كردن تخم مرغ . نقف ( neqf ) و ( naqf ) ا . ع . چوزهء مرغ نو بر آمدهء از تخم . نقف ( noqof ) ع . ج . نقيف . نقفة ( naqafat ) ا . ع . پارهء زمين هموار در سر كوه . نقل ( naql ) م . ع . نقلته نقلا ( از باب نصر ) : از جايى بجايى بردم آن را . و نقلت الابل : يك باره و دوباره آب خورانيدم شتران را . و نقلت خف البعير : پاره دوختم سپل شتر را . و نقلت الخف : اصلاح كردم موزه را و در پى نمودم آن را . و نقلت الثوب : در پى كردم جامه را . و نقل الحديث اى رفعه : برداشت حديث را . نقل ( naql ) ا . پ . مأخوذ از تازى - جابجايى و جابجا شدگى و جابجا كردگى و انتقال و تغيير جا و مكان . و بيان و حكايت و خير و روايت و قصه و داستان و افسانه . و منقول و چيز جابجا شده . و نقل كردن : از جايى بجايى بردن و مردن و ترجمه كردن و بيان كردن و مرمت كردن و اصلاح نمودن . و نفل اثقال كردن : حمل بار كردن و چيز سنگينى را از جايى بجايى بردن . و نقل ماتم : حلوايى كه با جنازهء مرده مىفرستند . و نقل مكان : جلاى وطن و ترك وطن و اولين منزل مسافر كه با خانهء وى چندان مسافتى نداشته باشد و چندى در آنجا توقف مىكند تا آنچه از لوازم سفر كسر دارد تهيه و تدارك