على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

3463

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

قومى كه شتران آنها مبتلا ببيمارى قلاب باشند . مقلة ( maqlat ) ا . ع . سنگى كه در بيابانها چون آب تنگ شود در آوند مىاندازند و بقدرى روى آن آب مىريزند تا آن را بپوشاند و سپس هر كسى را باندازهء بهرهء خود آب مىدهند . مقلة ( moqlat ) ا . ع . كره چشم كه در آن سپيدى و سياهى هر دو مىباشد . و سياهى و سپيدى چشم . و سياهى چشم كه عبارت از حدقه بود . و ميانه هر چيزى . ج : مقل . و هذا خير من مأته ناقة لمقلة : اين بهترست از صد ماده شتر كه به نظر و چشم خود برگزيده باشى . و سواد المقلة : مردمك چشم . و ابن مقلة : مخترع خط نسخ و جز آن . ر . ابن مقله . مقلتة ( maqlatat ) ا . ع . جاى هلاك . و هلاك . و بيابان زيرا كه جاى هلاك است . ج : مقالت . مقلد ( meqlad ) ا . ع . كليد . ج : مقالد . و خنور و توبره و پيمانه . و چوبدستى سركج . و كليدى به شكل داس . مقلد ( moqallad ) ا . ع . جاى گردن‌بند از گردن . و اسب سابق و درگذرندهء از اسبان كه نشانه سباق بر گردن وى بسته باشند . و جاى حمايل شمشير از هر دو دوش . و مقلد الذهب : از بزرگان تازيان . و بنو مقلد : نام گروهى از تازيان . مقلد ( moqalled ) ص . ع . آنكه خود را ببستن گردن‌بند زينت كرده باشد . مقلد ( moqalled ) ا - ص . پ . مأخوذ از تازى - تقليد كننده و آنكه بر قول كسى بدون دليل عمل كند و پس‌ايست . و آنكه كارى را به عهده خود مىگيرد . و نيز مقلد : نقال و آنكه بطور مضحكه و مسخره مانند گفتار و كردار كسى عمل مىكند و ادا و نواى آن را در مىآورد و مسخره و بذله‌گو و چنگى . مقلدات ( moqallad t ) ا . ع . مقلدات الشعر : اشعار باقيماندهء در زمانه . مقلدپيشه ( moqalled - pice ) ص . پ . نقال و رقاص و خنياگر . مقلدوار ( moqalled - v r ) ص . پ . مانند مقلد و بطور تقليد . مقلدى ( moqalledi ) ا . پ . مأخوذ از تازى - مسخرگى و بذله‌گويى . مقلدين ( moqalledin ) ا . پ . مأخوذ از تازى - آنان كه تقليد مىكنند و آنان كه ادا و نواى كسى را در مىآورند . و آنان كه كارى را به عهده خود مىگيرند . مقلس ( moqalles ) ص . ع . بازيگر وقت قدوم ملوك و امرا . مقلص ( moqallas ) ص . ع . هميشه حاضر و آمادهء براى مسافرت . مقلص ( moqalles ) ص . ع . فرس مقلص : اسب خرامان دراز دست و پاى و بلند . مقلع ( moqla ' ) م . ع . اقلع اقلاعا و مقلعا . ر . اقلاع . مقلعات ( moqla ' t ) ع . ج . مقلعة . مقلعة ( moqla'at ) ص . ع . سفينة مقلعة : كشتى با بادبان . ج : مقلعات . مقلعط ( moqla'ett ) ص . ع . مرد گريزندهء بر حذر و رمنده ترسان بيمناك و سرسخت پيچان موى كه موى آن دراز نشود . مقلفع ( moqalfa ' ) ص . ع . صوف مقلفع : پشم چركين . مقلل ( moqallal ) ص . ع . سيف مقلل : شمشير قلةدار . ر . قلة . مقلم ( maqlam ) ا . ع . تندى نيزه . ج : مقالم . مقلم ( meqlam ) ا . ع . غلاف ترهء شتر . مقلم ( moqallam ) ص . ع . چيده ناخن . و زن بيوه . و مقلم الظفر : مرد سست و ضعيف . مقلمة ( meqlamat ) ا . ع . قلمدان . مقلمة ( moqallamaton ) ص . ع . امراة مقلمة : زن دير بيوه مانده . و الف مقلمة : لشكر با ساز و سلاح . مقلو ( maqlov ) ص . پ . مأخوذ از تازى - برشته شده و بريان شده . مقلو ( maqlovv ) ص . ع . برشته شده و بريان شدهء در تابه . مقلوب ( maqlub ) ص . ع . برگشته شده و واژگونه گشته . و شتر گرفتار بيمارى قلاب . و كلام مقلوب : اى مصروف عن وجهه . و نيز مقلوب : كسى كه گرفتار بيمارى قلب باشد . مقلوب ( maqlub ) ص . پ . مأخوذ از تازى - برگردانيده شده و واژگونه و معكوس و بازگشته و زير و زبر شده . مقلوب ( maqlub ) و مقلوبة ( maqlubat ) ا . ع . گوش خواه از انسان باشد و يا از حيوان ديگر . مقلوبة ( maqlubat ) ص . ع . ماده شتر گرفتار بيمارى قلاب . مقلود ( maqlud ) ص . ع . حبل مقلود : ريسمان تافته . و سوار مقلود : دست برنجن تاب داده . مقلوع ( maqlu ' ) ص . ع . از بيخ بركنده شده و از جاى خود برداشته شده . و معزول و از كار خارج كرده شده . و فرس مقلوع : اسبى كه بر پشت وى دايرهء قالع باشد . مقلوف ( maqluf ) ص ع . خمى