على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

3365

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

او را جراحت و به درد آورد . و نيز مض : مكيدن و يا سخت مكيدن . و مض الكحل العين مضا ( از باب نصر و سمع ) : سوخت سرمه چشم را و رنجانيد آن را . مض ( mezza ) و ( mezze ) و ( mezzo ) و ( mezzon ) ا . ع . كلمه‌ايست به معناى لاى نافيه يعنى حركت دادن هر دو لب را چندانكه شنيده شود آوازى كه بلاى نافيه ماند و در آن مطمع اجابت باشد . المثل : ان فى مض لمطمعا . و قولهم : ما علمك اهلك الامضا و بضا و ميضا و بيضا : يعنى نياموختند ترا كسان تو جز آنكه چون كسى از تو سؤال كند از دهان آوازى برآرى و جواب صحيح از لا و نعم نگويى . مضاء ( maz ' ) ا . ع . ابو المضاء : اسب . مضاء ( maz ' ) م . ع . مضى مضاء و مضوا : ر . مضو . مضاء ( moz ' ) م . ع . مضى السيف مضاء ( از باب نصر و ضرب ) : بريد آن شمشير . و مضيت على بيعى : جايز داشتم بيع را . مضاءلة ( moz 'alat ) م . ع . ضاءل شخصه مضاءلة : خرد و حقير نمود جثهء خود را . مضاب ( maz bb ) ع . ج . مضبة . مضابث ( maz bes ) ا . ع . مضابث الاسد : ناخنهاى شير . مضابحة ( moz bahat ) م . ع . روباروى همديگر را دشنام دادن و بد گفتن . مضاجة ( mos jjat ) م . ع . ضاج مضاجة و ضجاجا : ر . ضجاج . مضاجر ( maz jer ) ع . ج . مضجر . مضاجع ( maz je ' ) ع . ج . مضجع . مضاجع ( moz je ' ) ص . ع . همخوابه . مضاجعة ( moz ja'at ) م . ع . ضاجع امراته مضاجعة و ضجاعا : هم بستر خود كرد زن خود را . مضاجير ( maz jir ) ع . ج . مضجر . مضاحاة ( moz h t ) م . ع . ضاحاه مضاحاة و ضحاء : هنگام چاشت آمد او را . مضاد ( moz dd ) ص . ع . مخالف . مضاد ( moz d ) و ( moz dd ) ص . پ . مأخوذ از تازى - حريف . و خصم و دشمن . و معارض و مخالف . مضادة ( moz ddat ) م . ع . ضاده مضادة : خلاف كرد با او . و ضاد الله بين الشيئين : قرار داد خدا يكى از آن دو چيز را ضد ديگرى . و منه قول على عليه السلام : بمضادته بين الامور عرف ان لا ضد له . و قوله : ضاد النور بالظلمة اى جعل النور ضد الظلمة . مضادت ( moz dat ) ا . پ . مأخوذ از تازى - ضديت و مخالفت . مضار ( maz r ) ا . پ . مأخوذ از تازى - زيان و گزند و ضرر . و زيانها و مضرتها . مضار ( maz rr ) ع . ج . مضرة . مضارب ( maz reb ) ع . ج . مضرب ( mazrab ) و ( mazreb ) و و مضربة ( mazrabat ) و ( mazrebat ) . مضارب ( moz reb ) ا . پ . مأخوذ از تازى - جنگجو . مضاربة ( moz rabat ) م . ع . ضاربه مضاربة و ضرابا فضربه : نبرد كرد او را در زدن پس غالب آمد بر وى . و ضاربا : همديگر را با شمشير زدند . و ضارب له : تجارت كرد در مال او باينكه بهرهء معينى از سود مروى را باشد . و نيز مضاربة : انبازى كردن دو كس در مال و تن . مضاربه ( moz rebe ) ا . پ . مأخوذ از تازى - يكديگر را كتك زدن . و تجارت كردن در مال كسى باينكه بهره‌اى از سود مروى را باشد . مضاربه‌كار ( moz rebe - k r ) ا . پ . سوداگرى كه مايه ندارد و از مال ديگرى سوداگرى مىكند . مضارة ( moz rat ) ا . ع . مضارة اللبن : آنچه روان باشد از شير . مضارة ( moz rrat ) م . ع . ضار مضارة و ضرارا : ر . ضرار . مضارج ( maz rej ) ع . ج . مضرج . مضارحة ( moz rahat ) م . ع . همديگر را دشنام دادن . و تير انداختن . و نزديك شدن . و ضراح مثله . مضارسة ( moz rasat ) م . ع . با همديكر جنگ كردن و دشمنى نمودن . مضارع ( moz re ' ) ا . ع . باصطلاح صرف فعل مضارع آن فعلى را گويند كه دلالت مىكند بر زمان حال و استقبال و گفته‌اند آن را مضارع ازآن‌جهت گويند كه مشابه است باسم فاعل در حركات و سكنات و عدد حروف و صفت نكره و نيز مشابهت دارد با اسم جنس در خصوص و عموم يعنى همچنان كه اسم جنس اطلاق مىشود بر عموم افراد و مشترك ميان آنها مىباشد فعل مضارع نيز مشترك