حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )

99

الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )

خليفه جايگزين كرده باشد ، يادى نكرده‌اند ، و اين نشان‌دهندهء اين حقيقت است كه خلافت جديد همچنانكه گفتيم ، موفق نبوده است . اما در مورد نزاع بين خوارزمشاه و مادرش بايستى بگوييم اين نزاع به خشم مادر بر فرزندش و همچنين خشم سران ارتش به خاطر قتل شيخ مجد الدين بغدادى بر مىگردد . لازم به يادآورى است وصف « شيخ » كه به همراه اسم اين فرد آمده است ، يك وصف دينى است و گرنه وى جوان بود ، نه پير . اين فرد از شاگردان شيخ نجم الدين كبرى مؤسس طريقهء صوفيهء كبرويه بود . هنوز هيچ دليل روشنى براى قتل وى به دست نيامده و هيچ‌كس علت قتل را ذكر نكرده است . اما اعتقاد مورخان متأخر همچون حمد اللّه مستوفى قزوينى بر اين است كه قتل به خاطر وجود ارتباط غير مشروع بين شيخ جوان و مادر خوارزمشاه بوده است . اما « بارتولد » اين نظريه را مستبعد مىشمارد و گفته است كه قبول اين سخن محال است ، زيرا ملكه در آن زمان داراى نوه بوده است . ما كه به خاطر فاصلهء زمانى طولانى بين ما و آن اتفاقات ، همچنين به خاطر اهميت تهمتى كه هيچ دليلى براى ما عليه آن زن وجود ندارد ، نمىتوانيم وى را متهم كنيم ، اعتقاد داريم كه داشتن نوه ، براى دفع اين تهمت از ملكه ، كفايت نمىكند زيرا بسيارى از مادربزرگها در سنينى بوده‌اند كه توجه تهمت به آنها ممكن بوده است . « 1 »

--> ( 1 ) - بعد از آن‌كه مادر محمد خوارزمشاه از جريان برخورد مغولها با فرزندش با خبر شد ، بر خودش ترسيد . لذا محلش را ترك كرد و براى حفظ جان خود به سمت رى ، اصفهان و شهرهاى جبال به راه افتاد . در بين راه رى مغولها با وى كه همسران فرزندش و همچنين اموال و ذخاير او را كه طبق توصيف مورخان در خزائن گرانبها مثل آن ديده نشده است ، به همراه داشت ، برخورد مىكنند . مغولها آنها را دستگير و تمامى اموالشان را ضبط كرده ، همهء آنها را براى چنگيز خان به سمرقند مىفرستند . در ميان اين اموال جواهر و كالاهاى باارزشى وجود داشته است كه مردم مثل آن را نديده بودند .