حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )

97

الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )

على بن موسى ، محمد بن على ، على بن محمد ، الحسن بن على ، القائم بالحق عليهم السلام . بنابراين ممكن است خوارزمشاه خواسته است به منظور كسب عواطف شيعه در عراق كه علاقه‌مند به الناصر لدين اللّه هستند ، در اظهار تمايلات شيعىاش پيشى گرفته باشد . موضوعى كه اين نظريه را رد مىكند اين است كه خوارزمشاه قبل از هر چيزى در پى كسب رضايت مردم خودش بوده است ، تا كسب رضايت مردمى كه تحت نفوذ خليفهء عباسى بوده‌اند . از آن‌جا كه پرسش ما و پرسش ياقوت حموى بدون جواب مىماند و چنانچه از اين كلام بگذريم كه سخن ابن فضلان مبنى بر تبرى اهل خوارزم از امير المؤمنين على عليه السلام به دنبال هر نماز ، چه بسا از يك شهر واحد در سرزمين خوارزم تجاوز نمىكرده است و فرض كنيم كه سخن ابن فضلان شامل كل سرزمين خوارزم مىشده ، زيرا اين خوارزم نسبت به كل سرزمينهايى كه خوارزمشاه بر آن تسلط داشته ، سرزمينى را با مساحت و جمعيت محدودى تشكيل مىداده است ، با اين حساب آيا در آن روز در مملكت گستردهء خوارزمشاه مردمانى شيعه مذهب وجود داشته‌اند كه خوارزمشاه خواسته باشد تمايل و دوستى آنها را به خود جلب كند ؟ ! البته ما از مشاهير شيعه كسانى را مىشناسيم كه به سرزمين خوارزم منسوبند از قبيل : ابا بكر خوارزمى متوفى سال 383 هجرى كه بين آنچه ابن فضلان از اهالى خوارزم مشاهده كرده و بين وفات ابا بكر خوارزمى 73 سال فاصلهء زمانى وجود داشته است . محمود بن عمر نيشابورى ، شارح كتاب تاريخ يمينى در مورد ابا بكر خوارزمى چنين اظهارنظر مىكند كه اصل وى از طبرستان است اما محل تولد پرورش وى خوارزم است .