حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )
67
الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )
سكوت ، موهم اين مطلب باشد كه هيچ حادثهاى براى اين كتابها رخ نداده است . بارى ، از مهمترين منابعى كه در مورد سرنوشت كتابهاى موجود در كتابخانههاى بغداد سكوت كردهاند ، كتابى است از رشيد الدين فضل اللّه همدانى ، متوفى به سال 718 هجرى . اين نويسنده كه به حق از نخستين مورّخان تاريخ مغول است ، در تاريخش از سرنوشت كتابهاى موجود در بغداد چيزى ننوشته است ، اما همين فرد از قتل عام مردم به وسيلهء مغولها و غارت و سوزاندن كاخهاى خلفا و استيلا بر آنها ياد مىكند . اين سكوت را از « يونينى » « 1 » متوفى به سال 726 هجرى نيز ملاحظه مىكنيم . همچنين ابى الفداء متوفى به سال 732 و ذهبى متوفى به سال 748 و مورخان متأخرى همچون ابن عماد حنبلى ، متوفى به سال 1089 هجرى ، در كتب تاريخىشان از سرنوشت كتابهاى موجود در بغداد به هنگام حمله مغول ، يادى نكردهاند . اما در رأس منابعى كه راه را براى كشف واقعيت روشن كردهاند و در اين مورد براى ما راهگشا هستند ، معجم ابن فوطى موسوم به « تلخيص مجمع الآداب فى معجم الالقاب » است . اين مورّخ معاصر بغدادى در تاريخش جرياناتى را كه در صدد آگاهى از آنها هستيم ، در ضمن شرح حال عز الدين بن ابى الحديد چنين نقل مىكند : هنگامى كه بغداد تسخير شد ، ابن ابى الحديد از جمله كسانى بود كه به همراه برادرش موفق الدين در خانهء وزير مؤيد الدين ، جان سالم بدر برد ؛ و نزد خواجه نصير الدين طوسى آمد . او مسؤوليت كتابخانهء بغداد را به او و برادرش ، موفق الدين ، و همچنين شيخ تاج الدين على بن انجب سپرد . پس از اين ، طولى نكشيد كه ابن ابى الحديد در جمادى الثانى سال 656 هجرى درگذشت . خدايش رحمت كند . در كتاب « الحوادث الجامعه » در مورد حوادث سال 656
--> ( 1 ) - مورخ لبنانى ( م ) .