حسن الأمين ( مترجم : مهدى زنديه )
256
الإسماعيليون والمغول ونصير الدين الطوسي ( اسماعيليون و مغول و خواجه نصير الدين طوسى ) ( فارسى )
در اين زمان ، آل برغانى در بخش غربى شهر قزوين سكونت داشتهاند و از حاميان نظريهء اصولىها بودهاند . يكى از جريانات بيوت آل برغانى اين است كه در يكى از اين بيوت بين شيخ احمد احسايى و علماى قزوين جلسهء مشهورى برگزار مىشود تا با شيخ احمد و نظريات اغراقآميزش كه خشم مردم را بر انگيخته بود ، مناظرهاى صورت گيرد كه سرانجام در اين مناظره حكم به تكفير شيخ احمد شد . امروزه اغلب بيوت آل برغانى به محلهاى تجارى تبديل شده و نوادگان آنها كه اينك داراى اسامى گوناگون از قبيل آل صالحى و آل شهيدى هستند و هيچ يك نام برغانى را ندارد ، اداره مىكنند . به احترام يادبود آل برغانى و مخصوصا شهيد آنها ، شيخ محمد تقى كه به شهيد ثالث مشهور شده است ، به اين منزل كه جريان مناظره با احسايى در آن اتفاق افتاده است رفتيم . در اين اتاق به مناسبتهاى گوناگون ، مجالس دينى برگزار مىشود كه هزينهء آن از محل درآمد موقوفات اين خاندان تأمين مىگردد . قسمتى از اين اتاق كه با ديوارى چوبى جدا شده ، به خانمها اختصاص دارد . همچنين از مدرسهء صالحيه منسوب به شيخ صالح برغانى ديدار كرديم . وى يكى از مشهورترين علماى اين خاندان مىباشد و مدرسهاش دانشمندان بزرگى را تحويل جامعه داده است . از در دو لنگهاى بزرگى وارد مدرسه شديم و از پلههايى كه ما را به در آهنى جديدى رساند ، پايين آمديم و از آن به حياط بزرگى كه در آن درختان چندى به چشم مىخورد و در اطراف آن اطاقهايى وجود داشت در دو طبقه كه با همان ساختمان و درهاى قديميشان باقى مانده بود ، وارد شديم . در اين حجرهها امروز 60 طلبه از طلاب علوم دينى زندگى مىكنند . اين مدرسه ، بزرگترين مدرسهء شهر است و مدرسهء متوسط و كوچكترى