پرست ، گروهى از مردم را كافر بنامد . اين‌كه گفتيم بت‌پرست و نگفتيم ملحد ، به اين خاطر است كه وى را در بهترين حالاتش قرار دهيم . آرى اين بت‌پرست حق خودش مىداند كه گروهى را با صفت كفر توصيف كند . اينك مىپردازيم به پاسخ اين سؤال كه مراد از كفار چه كسانى هستند . مترجمان كتاب جامع التواريخ از كاترمير ، مستشرق فرانسوى و نويسندهء مقدمهء كتاب مزبور ، نقل مىكنند كه به نظر وى مقصود هلاكو از كفار ، ارامنه و يونانيان است كه نقاط متعددى از آسياى صغير را اشغال كرده بودند . اما آنچه موضوع را روشن مىكند ، مطلبى است كه خود وى در جامع التواريخ قبل از مطلب فوق ، بيان مىكند و آن اين‌كه : منگوقاآن مأموريت هلاكو را چنين تعيين كرده بود كه بايستى غرب ايران ، شام ، مصر ، بلاد روم و ارمنستان را فتح كند . بنابراين مراد وى از كفار ، ارامنه است . . . همچنان كه لوئى نهم خوشبينانه منتظر حملهء مغولها بود ، هيتوم ، پادشاه ارمن‌ها نيز در اين خوشبينى با وى همراه بود . در همان وقتى كه هلاكو او و قومش را كافر توصيف مىكرد و به فرماندهش دستور داده بود كافران را به بت‌پرستى برگرداند ، با نزديك شدن طليعهء لشكر مغولها به سرزمينش ، او در اوج خوشبينى قرار داشت . اين‌چنين است كه كلام ما تأييد مىشود و آن اين‌كه مغولها هرگز به اتحاد با صليبيان فكر نمىكردند ، بلكه آنها در حدى از اعتماد به نيروهاى خويش قرار داشتند كه خود را نيازمند متحدى كه آنها را تقويت كنند ، نمىديدند . بلكه آنها در توانايى خود مىديدند كه هم بر صليبيان غلبه كنند و هم بر مسلمانان . آنها نيتشان اين بود كه به درياى مديترانه رخنه كنند و صليبيان را از بلاد شام كه همواره در اشغال آنها بود ، بيرون كنند . در آن زمان انديشهء اتحاد و پيمان