انسان مىشود . انحراف : حسن صباح در سال 518 ه ( 1124 ميلادى ) وفات كرد . پس از او در سلسلهء رهبران نزارى ، كسى امامت را به دست گرفت « 1 » كه نه او و نه جانشينان او هيچ‌كدام مشخص نكردند كه چه كسى جانشين او در اين دعوت جديد است . تا اين‌كه در سال 558 ه - 1164 م امر به حسن ثانى بن محمد بن بزرگ اميد رسيد . او مفهوم جديدى از دين ارائه كرد . او تصريح نمود كه قيامت بر دو نوع است : قيامت جسمانى كه در جهان آخرت است ؛ و قيامت روحانى كه فرا رسيدن آن را براى پيروانش اعلام كرد . طبق نظريات حسن دوم با فرا رسيدن قيامت روحانى ، تكليف شريعت از مردم برداشته شده است و از اين به بعد ديگر حرامى وجود نخواهد داشت ؛ چه ، لو ظهرت الحقايق بطلت الشرايع : يعنى هرگاه حقايق آشكار شود ، شرايع باطل خواهد شد . علاء الدين عطاء الملك جوينى متوفى به سال 658 هجرى ( 1259 م ) جريان اعلام فرا رسيدن قيامت روحانى توسط حسن دوم و آنچه را در اين روز گذشت ، چنين توصيف كرده است : « در هفدهم رمضان 559 هجرى ، حسن دوم دستور داد در مصلاى عمومى دامنهء الموت منبرى كه روى به جانب مغرب داشت ، نهادند ؛ و چهار

--> ( 1 ) - دكتر عارف تامر مىگويد : كيا بزرگ اميد ، جانشين حسن صباح شد ؛ و امام ، مهتدى بود . پس از بزرگ اميد فرزندش محمود جانشين شد و پس از محمد ، فرزندش حسن در دورهء امامت قاهر كه در سال 552 ه به امامت رسيد ، به جاى پدر نشست . تامر مىگويد : آن كسى را كه ما در اين‌جا حسن بن محمد بن بزرگ اميد ناميديم ، همان حسن بن قاهر است كه اسماعيليان به دنبال نام او عبارت « على ذكره السلام » مىآوردند .