على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2363
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ريزان . و كريم العصر : بزرگ نسب . و جاء فلان عصرا اى بطيئا : آمد فلان بدرنگى . عصر ( asr ) م . ع . عصرت العنب و نحوه عصرا ( از باب ضرب ) : گرفتم آب انگور و مانند آن را و يا بدست خود فشار دادم و گرفتم آب آن را . و عصرت الثوب : فشار دادم جامه را تا آبى كه آن را تر كرده بود گرفته شود . و عصرت الدمل : فشار دادم دمبل را تا چرك آن بيرون آيد . و عصر فلانا : عطيه داد فلان را . و عصره : باز داشت او را . و عصر زيدا : حبس كرد زيد را . و نيز عصر : پناه گرفتن . و رستن . و دوشيدن شتر و جز آن را . عصر ( asr ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پسين . و آخر روز و دشم . و زمان و روزگار . و فشار . و نماز عصر : نماز پسين كه نماز دويم باشد . عصر ( asr ) و ( asar ) ا . ع . آخر روز تا سرخ شدن آفتاب . عصر ( asr ) و ( esr ) و ( osr ) و ( osor ) ا . ع . روزگار . ج : عصور و اعصار و اعصر و و عصر . و نماز دويم . عصر ( osr ) ا . ع . جاى پناه و رهائى . و جاء و لكن لم يجئ لعصر يعنى آمد ولى وقتى كه بايد نيامد . و نام و ما نام لعصر : نزديك نيست بخوابد . عصر ( asar ) ا . ع . پناه جاى و جاى رهائى . و گرد و غبار : و بنو عصر : نام قبيلهاى از تازيان . عصر ( osor ) ع . ج . عصر . عصران ( asr ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : شب و روز . و بامداد و شبانگاه . و نماز ظهر و عصر . عصرانه ( asr ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - طعامى كه در عصر و آخر روز خورند . عصرة ( asrat ) ا . ع . نام درختى بزرگ . عصرة ( osrat ) ا . ع . ملجأ و پناگاه و رهائى جاى . و هولاء موالينا عصرة يعنى اين جماعت نسبشان بما التصاق دارد و نزديكان ما مىباشند . عصرة ( asarat ) ا . ع . گرد و غبار بسيار . عصرى ( asri ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - آخر روز و پسين و نزديك شبانگاه . عصرى ( asariyy ) ص . ع . منسوب بقبيلهء بنو عصر . عصص ( asas ) م . ع . عص عصا و عصصا . مر . عص . عصص ( osas ) و ( osos ) ا . ع . بن دنب و اصل آن . عصعص ( os'os ) ا . ع . بن دنب . و استخوان دمغزه . و گوشت باطن دنبهء گوسپند . ج : عصاعص . و مرد كم خير دشوار خير . و گرد اندام استوار خلقت . عصعص ( os'as ) و ( osa'es ) و ( as'as ) ا . ع . گوشت باطن دنبهء گوسپند . و بن دنب . و استخوان دمغزه . عصعصة ( as'asat ) ا . ع . رنجورى و دردناكى بن دم . عصعوص ( os'us ) ا . ع . گوشت باطن دنبهء گوسپند . و بن دم . و استخوان دمغزه . عصف ( asf ) ا . ع . سبزه . و برگ كشت . و كاه . قوله تعالى : كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ يعنى مانند كشتى كه خورده شده باشد دانهء آن و باقى مانده باشد كاه آن و يا مانند برگى كه دانههاى آن را گرفته و بىدانه مانده باشد و يا مانند برگى كه ستور آن را خورده باشد . عصف ( asf ) م . ع . عصفت الريح عصفا و عصوفا ( از باب ضرب ) : سخت وزيد باد . و عصف عياله : كسب كرد جهة عيال خود . و عصف الحرب بهم : برد ايشان را جنگ و هلاك كرد ايشان را . و عصف الشيئ : خميد آن چيز . و عصف بالسير : بشتافت و سرعت نمود . و عصفت الزرع : پيش از رسيدن بريدم آن كشت را . عصفة ( asfat ) ا . ع . عصفة الخمر : بوى شراب . عصفر ( osfor ) ا . ع . گل كافشه . و رنگ سرخ . عصفرة ( asfarat ) م . ع . عصفر ثوبه عصفرة : رنگ كرد جامهء خود را با گل كافشه . عصفور ( osfur ) ا . ع . گنجشك نر . ج : عصافير . و ملخ نر . و چوبى در هوده كه اطراف چوبها بدآن جمع شود . و چوبهاى پالان كه سرهاى كج را بدانها بندند . و چوبى كه سر پالان بدان بسته گردد . اصل روئيد - نگاه موى پيشانى . و استخوان بر آمدهء در پيشانى اسب . و آنجاى از مغز سر كه در ميانش پيوستگى است كه از هم جدا دارد آن را . و سپيد باريك فروريختهء از غرهء اسب . و كتاب . و ميخ كشتى . و پادشاه . و مهتر . و عصفور الاكاف : چوبى كه در ميان پشم آگند بندند . و عصفور الشوك : صعوه . عصفوران ( osfur ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو استخوان برآمده در پيشانى اسب يكى از راست و ديگرى از چپ . عصفورة ( osfurat ) ا . ع . گنجشك ماده . عصفورى ( osfuriyy ) ا . ع . شتر دو كوهان . عصقول ( osqul ) ا . ع . ملخ نر . ج : عصاقيل . عصل ( asl ) م . ع . عصل عصلا ( از باب نصر ) : خميد . و عصل العود : كج گردانيد آن چوب را . و عصل الصبى : شاش كرد آن كودك .