عصبا و عصابا ( از باب ضرب ) : اخذ كرد و بپنجه گرفت آن چيز را . مر . عصب . عصاب ( os b ) ا . ع . شاهتره . عصاب ( ass b ) ص . ع . بسيار ريسنده . عصاب ( ass b ) ا . ع . ريسمان فروش . عصابة ( es bat ) ا . ع . نوعى از ابر سرخ كه در خشك‌سال پديد آيد . و آنچه بدان بسته شود . و دستار و عمامه و سربند . و گروه از مردمان و از اسبان و از مرغان و يا از ده تا چهل . ج : عصائب . عصابه ( es be ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرقه‌اى كه بر پيشانى بندند . عصاة ( as t ) ا . ع . عصا و چوبدستى . و عصاة الجن : نام گياهى در شام . عصاة ( os t ) ع . ج . عاصى . و ج . عصى . عصاثج ( os sej ) ا . ع . سحت و درشت . و ستبر فربه . عصار ( es r ) ا . ع . گرد و غبار بسيار . و گند . و تيز بىصدا و بدبو . و نام روستائى در يمن . و جاء على عصار من الدهر : آمد وقتى . عصار ( os r ) ا . ع . آنچه بفشردن برآيد مانند آب و مايع و جز آن . عصار ( ass r ) ص . ع . شپلندهء انگور و جز آن . عصار ( ass r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روغن‌گر و كسى كه از بذورات مانند كرچك و كنجد و جز آن روغن گيرد . عصارة ( os rat ) ا . ع . آنچه بفشردن برآيد مانند آب و مايع و جز آن . و آنچه پس از فشاردن از ثفل باقى ماند . و رجل كريم العصارة : مرد سخى در وقت سؤال . عصاره ( os re ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مايعى كه پس از فشاردن از چيزى خارج گردد . عصارى ( ass ri ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روغنگرى . و شغل روغنگرى . و دكان عصارى : دكانى كه در آن روغن مىگيرند و مىفروشند . عصاعص ( as 'es ) ا . ع . ج . عصعص . عصافة ( os fat ) ا . ع . آنچه از برگ و كاه از خوشه برافتد . عصافير ( as fir ) ا . ع . يك نوع درختى . و عصافير القتب : ميخهاى پالان شتر . و عصافير المنذر : شتران نيكو و نجيب كه مر پادشاهان را بود . و نقت عصافير بطنه يعنى گرسنه گرديد . و لسان العصافير : درخت زبان گنجشك . عصافير ( as fir ) ع . ج . عصفور . عصافيرى ( as firiyy ) ا . ع . قسمى از زيتون . عصاقياء ( as qiy ' ) و عصاقية ( as qiyat ) ا . ع . فرياد و شور و خروش . عصاقيل ( as qil ) ا . ع . گرد بادها . عصاقيل ( as qil ) ا . ع . ج . عصقول . عصال ( es l ) ص . ع . ج . عصل . عصال ( es l ) ا و ص . ع . كج . و تير كج . عصال ( ass l ) ص . ع . بغايت و بسيار خمنده و كج‌كننده . عصام ( as m ) ا . ع . حلقه‌اى كه در گردن سگ باشد . ج : اعصام . عصام ( es m ) ا . ع . بند مشك و دوالى كه بدان مشك را بردارند . و سرمه . و جاى باريك يك طرف دنب . ج : اعصمة . و رسن محمل كه بر سينه‌بند و تنگ شتر بندند تا سپس نرود . و رسن دلو و مشك و آب دستدان كه بدان آنها را بردارند . و دستهء آوند كه بدان آويخته شود . ج : اعصمة و عصم . و زره نرم و تابان و در اين معنى اخير واحد و جمع در وى يكسان است . و معصم و موضع دست‌بند از ساعد . و نيز عصام . ج : عصام ( على لفظ واحدة ) . و نيز عصام : نام حاجب نعمان ابن منذر . و منه المثل : ما وراءك يا عصام و اين مثل را در استخبار از چيزى گويند و گفته‌اند روزى نابغهء شاعر رفت بعيادت نعمان ، عصام كه حاجب وى بود نابغه را مانع از دحول شد نابغه احوال پرسى كرد عصام گفت : ما وراءك . اگر وراء بمعنى خلف باشد يكون المعنى : حاله مثل ما بعد رؤيتك اياه و اگر بمعنى امام بود كان المعنى : حاله كما رايته قبل . و پس از آن نابغه قصيده‌اى گفت و در آن قصيده مىگويد : « فانى لا الومك فى دخول و لكن ما وراءك يا عصام » يعنى ملامت مىكنم تو را بقول تو : ما وراءك و اين منزلت براى تو حاصل شده است از ملازمت نعمان نه از خودت و از پدرانت . بارى در اين صورت اين مثل را براى كسى گويند كه مرا او را مجد و حسب و منزلتى از خود نباشد . و ممكن است ما وراءك قول نعمان باشد كه بنابغه گفت وقتى كه بر آن داخل شد و در اين صورت در استخبار گفته مىشود . ايضا المثل : كن عصاميا و لا تكن عظاميا يعنى بايد تو داراى مجد و حسب و سيادت باشى نه آنكه بعظام پوسيدهء آبا و اجداد خود مفاخره نمائى . عصامير ( as mir ) ع . ج . عصمور . عصاول ( as val ) ا . پ . قاصد پادشاهى و دولتى . عصاويد ( as vid ) ا . ع . تشنگان . و ابر ستبر تاريك درهم پيوسته . و شتران درهم افتاده . و تاريكى بسيار و تو بر تو . و عصاويد الكلام : سخنهاى درهم پيچيده . عصاويد ( as vid ) ا و ص . ع . ج . عصواد . و ج . عصواد و عصواد . عصاويد ( as vid ) ص . ع . قوم