على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2357
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
عشاير ( ac yer ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خويشان و نزديكان . و طوايف و قبيلههاى صحرا نشين . عشب ( ocb ) ا . ع . گياه تر . عشب ( acab ) م . ع . عشب عشبا ( از باب سمع ) : خشك گرديد . عشب ( acab ) ص . ع . عيال بزرگ كه صغير نباشد . يق عيال عشب : عيالى كه در ميان آنها صغير نباشد . عشب ( acab ) ص . ع . بسيار گياه . عشبة ( ocbat ) ا . ع . يك گياهتر . عشبة ( acabat ) ا . ع . ماده شتر كلانسال . و مرد كوتاه بالا . و زن پست قامت و زشت روى . و پير پشت دو تا شدهء از پيرى . و مرد پير فانى . و پيره زال فانى . و بز پير سالديده . و دندان بزرگ . و لشكر . عشبة ( acebat ) ص . ع . مؤنث عشب . يق : ارض عشبة : زمين بسيار گياه . عشبه ( ocbe ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ريشههاى باريكى كه از آمريك و از مملكت برزيل مىآورند و در طب مانند مدرات و معرقات به كار مىبرند . عشة ( accat ) ا . ع . خرمابن كم شاخ باريك تنه . و درخت در جاى خراب رستهء باريك شاخ . و زن دراز قد كم گوشت . و زن باريك استخوان دست و پا . و زمين درشت و خشك . عشج ( acej ) ا . ع . شبانگاه ( لغة فى عشى ) . عشجب ( acjab ) ا . ع . مرد فروهشته اندام . عشجذة ( acjazat ) م . ع . عشجذب السماء عشجذة : سست باريد آسمان . عشد ( acd ) م . ع . عشد الشيئ عشدا ( از باب ضرب ) : گرد آورد آن چيز را و جمع كرد . عشر ( acr ) ا . پ . هر گياهى كه چون شاخهء ويرا بشكنند و يا برگ آن را بركنند شيرى از آن برآيد . و نام گياه كافشه . و قسمى از كنگر . و نيز سناى مكى . عشر ( acr ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عدد ده . و هر ده آيه از قرآن مجيد . عشر ( acr ) ا . ع . اسم است عدد ده را درصورتىكه مضاف اليه آن مؤنث بود . يق : عشر نسوة يعنى ده زن . و عشر ليال يعنى ده شب . عشر ( acr ) م . ع . عشرهم عشرا و عشورا ( از باب ضرب ) : گرفت ده يك اموال ايشان را . و عشر فلان عشرا : گرفت فلان يكى از ده را و يا زياد كرد يكى بر نهتا را . و عشر القوم : گرديد دهم آن قوم . و قيل : عشرت المال عشرا و عشرا و عشورا ( از باب نصر ) : گرفتم ده يك مال را . و عشرت القوم عشرا ( از باب ضرب ) : گرديدم دهم ايشان . و يق : عشرتهم : گرفتم از ايشان يكى درصورتىكه ده عدد بودند . و عشرتهم تعشيرا : نه عدد بودند يكى زياد كردم پس ده عدد شدند . عشر ( ecr ) ا . ع . ما بين دو نوبت آب شتر كه هشت روز باشد بدآنجهة كه روز اول و دهم آب دهند . و به آب آمدن روز دهم يا روز نهم . عشر ( ocr ) ا . ع . ده يك . ج : اعشار و عشور . و ماده شترى كه از آن شير فرود آيد بىفراهمآمدگى . عشر ( ocr ) م . ع . عشر عشرا و عشرا و عشورا . مر . عشر ( acr ) . عشر ( ocr ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ده يك و ده يوده يعنى يك پارهء از ده پارهء هر چيزى . و عشر عشير : يك جزء از صد جزء هر چيزى . و نيز عشر : ده آيهء از قرآن مجيد چه در زمان قديم رسم قاريان بود كه هر روزه ده آيه از قرآن را بشاگرد سبق مىدادند . عشر ( acar ) ا . ع . احد عشر يعنى يازده . و اثنى عشر : دوازده و همچنين تا تسعة عشر . و عشر كلمات يعنى ده كلمه . عشر ( ocar ) ا . ع . يك نوع درختى كه زود آتش درگيرد و بهترين آتشزنهها باشد و از آن نازبالش سازند و نيز از شكوفه و شاخ آن شكرى گيرند كه كمى تلخ است . ج : عشرات و نيز عشر : سه شب از هر ماه كه پس از شب نهم باشد . عشراء ( ocar ' ) ا . ع . ماده شتر بار دار كه ده يا هشت ماه بر حمل آن گذشته باشد و اسم مخاض از ان زايل گشته . و نيز ماده شترى كه پس از بچه آوردن مانند زنان نفساء بود . ج : عشار و عشراوات . و سر كوه . و ج . عشير . عشرات ( acar t ) ع . ج . عشرة . عشرات ( acer t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باصطلاح حساب : مرتبهء بعد از آحاد از اعداد را گويند كه از ده تا نود باشد و دهاك نيز گويند . عشرات ( ocar t ) ع . ج . عشر . عشراوات ( ocar v t ) ع . ج . عشراء . عشرب ( acrab ) و ( acarrab ) ا . ع . تير در گذرنده . و اسب سخت روان و جز آن . و شير بيشه . عشرة ( acrat ) و ( acarat ) ا . ع . اسم است عدد ده را درصورتىكه مضاف اليه مذكر بود . يق : عشرة رجال : ده مرد . و عشرة ايام : ده روز . و كذلك : عشرة . عشرة ( ecrat ) ا . ع . آميختگى و آميزش . و خوشدلى . عشرت ( ecrat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خوشدلى و عيش و شادى و زندگانى خوش و خوشگذرانى . و الفت و مصاحبت . و كامرانى و خرسندى و خرمى .