على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2340

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عرقدة ( arqadat ) م . ع . عرقد الحبل عرقدة : سخت تافت آن ريسمان را . عرقصاء ( orqos ' ) و عرقصان ( araqs n ) ا . ع . نام گياهى مانند رازيانه كه در طب استعمال مىكنند . عرقصة ( arqasat ) ا . ع . رقص و رفتار مار . عرق كرده ( araq - karde ) ا . پ . اسب تربيت شده آموخته در دوانيدن كه هر چه او را بدوانند عرق نكند و نفسش تنگ نشود . عرق‌گير ( araq - gir ) ص . پ . خجل و شرمنده . عرق‌گير ( araq - gir ) ا . پ . پارچه‌اى كه بدان عرق از بدن پاك كنند . و دستمال و رومال . و جامه‌اى كه بر پشت اسب در زير زين اندازند . و نيز عرق‌گير : كسى كه عرق از چيزى مىگيرد . عرقلة ( arqalat ) م . ع . عرقل عرقلة : جور كرد بطور قصد و ميل كرد از توسط . و عرقل كلامه : راست نگفت سخن را . و عرقل على فلان : كج كرد بر فلان كار و سخن را و داير نمود بر آن سخن ناراست را . عرقلى ( arqal ) ا . ع . تبختر و خرامش و رفتار تكبرانه . عرقناك ( araq - n k ) ص و م ف . پ . داراى عرق و پوشيده از عرق . و عرقناك بودن : از عرق پوشيده بودن . عرقوب ( orqub ) ا . ع . پى ستبر در بالاى پاشنهء آدمى . ج : عراقيب . و عرقوب الدابة : پىپاى ستور كه بمنزلهء ركبه است در دست آن و هر حيوان چارپائى دو عرقوبش در دو پاى وى مىباشد و دو ركبه‌اش در دو دست آن . و نيز عرقوب : خم وادى . و حيله . و امور مشكله و عظيمه . و شناخت حجت . يق : اخذ عرقوبه يعنى شناخت حجت او را . و عرقوب القطا : ساق مرغ سنگخوار . و عرقوب الجبل : دماغهء كوه رو راه تنگ در روى كوه . و نيز عرقوب : نام يكى از عمالقة كه درغگوترين مردم آن زمان بود و تازيان در خلف و عده بوى مثل زنند و گويند : مواعيد عرقوب . و اين مرد برادرى داشت از وى چيزى خواست گفت : اذا اطلع نخلى فلما اطلع ، قال : اذا ابلح فلما ابلح ، قال : اذا ازهى فلما ازهى ، قال : اذا ارطب فلما ارطب ، قال : اذا صار تمرا فلما صار تمرا ، اجذه ليلا و لم يعطه شيئا . و نيز در مثل گويند : شرما اجاءك الى مخة عرقوب ، و اين مثل را دربارهء كسى گويند كه از لئيم چيزى خواهد . عرقوة ( arqovat ) ا . ع . عرقوة الدلو : چوب چنبر دول . و عرقوتان : دو چوب بر پهناى دول مانند صليب نهاده . و دو چوب با هم منضم شده در ما بين واسط رحل و موخر آن . ج : عراقى . و نيز عرقوة : پشتهء آسان گذار مانند سنگ تودهء گور . عرقى ( arqiyy ) ص . ع . منسوب بعرقوة . عرقيل ( erqil ) ا . ع . زردهء تخم مرغ . عرقيه ( araqiyye ) ا . پ . پارچهء كوچكى كه بدان عرق از بدن پاك كنند . و دستمال و رومال . عرك ( ark ) م . ع . عركت الشيئ عركا ( از باب نصر ) : ماليدم آن چيز را و خراشيدم آن چيز را چندان كه محو و ناچيز گرديد . و عرك السنام : لمس كرد آن كوهان را تا ببيند كه آيا چربى دارد و يا ندارد . و عركت الحرب القوم : سخت شد جنگ بر آن قوم . و عرك البعير : خراشيد آن شتر پهلوى خود را با آرنج خود چندان كه به گوشت رسيد . و عرك الدهر فلانا : استوار خرد گردانيد روزگار به همان را و آزموده كرد آن را . و عرك الابل فى الحمض : گذاشت شتران را در شور گياه تا بچرند به قدر حاجت و خواهش . و عركت الماشية النبات : خورد آن ستور گياه را . و عركت المراة عركا و عراكا و عروكا : حايض گرديد آن زن . عرك ( ark ) ا . ع . پليدى سباع و ددگان . عرك ( arak ) ا . ع . رها كردگى شتران را در شورگياه . و صوت و آواز . و ج . عركى . ( arakiyy ) . عرك ( arak ) م . ع . عرك عركا ( از باب سمع ) : نيك افگند همسران خود را در جنگ . و نيز سخت افگنده شد در جنگ . عرك ( arek ) ص . ع . مرد نيك اندازهء اقران و همسران خود را در جنگ و جز آن . و مرد آزموده و سخت تواناى در كارزار . ج : عركون . و رمل عرك : ريگ در يكديگر در آمده . عرك ( arek ) ا . ع . آواز ميانهء دريا و معظم آن . عرك ( orok ) ع . ج . عروك . عركات ( arak t ) غ . ج . عركة . عركانية ( arak niyyat ) ا . ع . زن زناكار . و زن ستبر گنده . عركة ( arkat ) ا . ع . يك دفعه و يك مرتبه . ج : عركات . يق : لقيته عركة او عركات اى مرة او مرات . عركة ( orakat ) ا . ع . مرد خبيث و پليد . يقال : هو عركة يعرك الاذى بجنبه اى يحتمله . عركرك ( arakrak ) ا . ع . فرج ستبر . و شتر نر قوى و درشت . و مرد تندار و شكيبا . عركرك ( arakrak ) ص . ع . بعير